QuyenNang.comQuyền Năng
Nguồn gốc năng lực trong truyện tranh và phim

Siêu anh hùng không có siêu năng lực: sức mạnh từ luyện tập, võ nghệ và trí óc

Người dơi, cung thủ, nữ điệp viên và các cao thủ võ hiệp: vì sao nhân vật chỉ có luyện tập vẫn đứng ngang hàng người có phép, và cái giá cơ thể họ phải trả.

Empty martial arts hall at dawn, a lone young woman in plain training clothes seen from behind holding a low stance on worn wooden floor, pale light through tall windows

Siêu anh hùng không có siêu năng lực là những nhân vật đứng ngang hàng người có phép chỉ nhờ ba thứ: cơ thể được luyện tới giới hạn của con người, kỹ năng chiến đấu hay sử dụng vũ khí, và một bộ óc biết tính trước. Họ không bị nhện cắn, không mang gen lạ, không được thần ban. Năng lực của họ có nguồn gốc rõ ràng nhất trong mọi kiểu nguồn gốc: hàng nghìn giờ tập luyện.

Bài này xếp huấn luyện vào đúng chỗ của nó trong danh sách các nguồn năng lực, đi qua những nhân vật tiêu biểu của truyện tranh Mỹ, nhánh võ hiệp quen thuộc với người đọc Việt, cái giá cơ thể mà loại nhân vật này phải trả, và câu hỏi con người thật luyện được tới đâu. Cuối bài có lời nhắc an toàn cho các bạn nhỏ thích bắt chước động tác trong phim.

Luyện tập cũng là một nguồn năng lực, không phải là "không có gì"

Khi xếp các nhân vật theo nguồn gốc năng lực, người ta hay đặt nhóm này vào ô "không có năng lực". Cách gọi ấy dễ gây hiểu lầm. Một nhân vật leo tường bằng dây móc, đọc được dấu vết trên hiện trường và đánh ngã năm người trong một con hẻm vẫn đang dùng năng lực, chỉ là năng lực ấy có được bằng thời gian chứ không phải bằng một biến cố. Nguồn gốc của họ là quá trình, còn nguồn gốc của nhân vật tai nạn là khoảnh khắc.

Sự khác biệt đó kéo theo cả cách kể chuyện. Với nhân vật đột biến hay nhiễm xạ, cảnh quan trọng nhất là lúc năng lực xuất hiện. Với nhân vật luyện tập, cảnh quan trọng nhất là lý do khiến họ bắt đầu luyện: một mất mát, một lời hứa, một lần bất lực đứng nhìn. Lý do càng nặng, người đọc càng tin rằng nhân vật chịu được nhiều năm khổ luyện mà không bỏ cuộc.

Nhóm nhân vật này còn giữ một vai trò mà nhóm có phép không làm được: họ là thước đo. Khi một người bằng xương bằng thịt đứng cạnh những người bay được, người đọc nhìn thấy rõ hơn cả sự phi thường lẫn sự mong manh. Và vì về lý thuyết ai cũng có thể luyện tập, họ là kiểu anh hùng gần với người đọc nhất, kể cả khi không ai thật sự có đủ thời gian, tiền bạc và sức chịu đựng như họ.

Người dơi năm 1939 và các nhân vật đi theo lối mòn ấy

Người dơi ra mắt năm 1939, gắn với tên Bob Kane và Bill Finger, chỉ một năm sau khi Siêu nhân mở đầu thể loại. Ngay từ đầu, nhân vật này đã được xây như mặt đối lập: không đến từ hành tinh khác, không có sức mạnh nào ngoài những gì con người luyện được. Thay vào đó là kỹ năng thám tử, võ nghệ, thể lực, một kho đồ nghề tự chế và một gia tài lớn để chi trả tất cả.

Chữ thám tử ở đây rất quan trọng. Trong nhiều thập niên, nhân vật được giới thiệu như người giỏi suy luận, đọc dấu vết, dựng lại sự việc. Đó là di sản của dòng truyện trinh thám trước đó, nơi trí óc là vũ khí chính. Nhờ vậy, khi đứng cạnh những đồng đội có phép, Người dơi thường thắng bằng việc chuẩn bị trước chứ không bằng sức mạnh.

Sau đó, truyện tranh Mỹ có thêm cả một hàng nhân vật cùng kiểu: cung thủ Mũi tên xanh ra mắt năm 1941, nữ điệp viên Góa phụ đen và cung thủ Mắt diều hâu cùng xuất hiện năm 1964. Mỗi người có một kỹ năng được đẩy tới mức cao nhất mà cơ thể con người cho phép. Trong manga, kiểu nhân vật này cũng có mặt, như cậu ninja chỉ giỏi thể thuật trong Naruto, được người đọc thương vì chăm chỉ hơn là vì tài năng.

Võ hiệp: nội công, khinh công và bí kíp luyện được

Với người đọc Việt, hình mẫu luyện tập thành năng lực quen thuộc nhất có lẽ không đến từ truyện tranh Mỹ mà từ tiểu thuyết võ hiệp, nhất là các bộ của Kim Dung như Anh hùng xạ điêu, được đăng báo từ năm 1957 và dịch rộng rãi ở Việt Nam từ nhiều thập niên. Trong thế giới ấy, sức mạnh không rơi từ trời xuống. Nó là nội công tích từ năm này sang năm khác, là chiêu thức học từ thầy hay từ một cuốn bí kíp.

Võ hiệp có những năng lực mà nếu đặt cạnh truyện siêu anh hùng thì không kém phần phi thường: khinh công lướt trên mặt nước, điểm huyệt khiến đối thủ đứng im, chưởng lực đánh vỡ đá từ xa. Điều làm chúng khác phép thuật là logic luyện tập. Người có nội công sâu là người đã luyện lâu hơn, đúng phương pháp hơn, hoặc gặp được cơ duyên như một vị thầy, một quyển sách thất truyền.

Cái giá cũng được viết theo logic ấy. Luyện sai phương pháp có thể tẩu hoả nhập ma, nội lực đảo ngược làm hại chính người luyện. Một bí kíp quý thường kéo theo tranh đoạt, phản bội, đổ máu. Và nhiều tiểu thuyết đặt câu hỏi người luyện võ có nên dùng sức mạnh để trả thù không. Đây là phiên bản Á Đông của câu hỏi quen thuộc trong truyện siêu anh hùng: sức mạnh càng lớn, lựa chọn càng nặng.

Năm kiểu năng lực luyện được và giới hạn của từng kiểu

Có thể chia sức mạnh của nhóm nhân vật này thành năm kiểu. Mỗi kiểu có điểm mạnh riêng và một giới hạn mà người viết thường dùng để giữ câu chuyện căng.

Kiểu năng lựcNhân vật hay cóĐiểm mạnh trong truyệnGiới hạn thường gặp
Võ nghệ, cận chiếnVõ sư, sát thủ, cao thủ võ hiệpThắng nhiều đối thủ cùng lúc, phản xạ nhanhVẫn là thịt da, một vết thương nặng là phải dừng
Vũ khí sở trườngCung thủ, kiếm khách, người ném phi tiêuĐánh từ xa, chính xác tuyệt đốiHết tên, mất vũ khí là mất phần lớn sức mạnh
Suy luận, chiến thuậtThám tử, quân sư, nhà chiến lượcĐoán trước bước đi của đối phươngThông tin sai thì kế hoạch sụp đổ
Đồ nghề và tiền bạcNhà sáng chế, người giàu cóLuôn có dụng cụ cho tình huống khóPhụ thuộc đồ nghề, dễ bị cắt nguồn lực
Ý chí, sức chịu đựngNgười lính, người sống sótĐứng dậy sau những trận tưởng đã thuaCơ thể và tinh thần có lúc kiệt sức thật

Trong truyện, các nhân vật nổi tiếng thường kết hợp ba bốn kiểu cùng lúc. Nhưng chính các giới hạn ở cột cuối mới làm họ hấp dẫn: người đọc biết nhân vật có thể thua, nên mỗi lần thắng đều có giá trị.

Cái giá mà cơ thể phải trả

Vết thương không tự lành. Nhân vật có năng lực hồi phục ngủ một đêm là khoẻ lại. Nhân vật luyện tập thì mang sẹo, gãy xương, đau khớp. Nhiều truyện để những vết thương cũ tích lại, biến cơ thể nhân vật thành cuốn nhật ký của mọi trận đánh.

Tuổi tác là kẻ thù không né được. Một nhân vật đột biến có thể giữ năng lực tới già, còn người sống bằng thể lực thì không. Bộ truyện The Dark Knight Returns năm 1986 của Frank Miller nổi tiếng chính vì để Người dơi già đi, chậm hơn, đau hơn mà vẫn phải chiến đấu.

Không có ngày nghỉ. Kỹ năng không luyện là mai một. Truyện thường cho thấy nhân vật tập luyện mỗi ngày, kể cả khi mệt, kể cả khi vừa thua, và cái giá là gần như không còn đời sống riêng.

Sự cô độc. Muốn đứng ngang hàng người có phép, nhân vật phải hy sinh bạn bè, gia đình, những năm tháng tuổi trẻ. Nhiều cao thủ võ hiệp và nhiều siêu anh hùng không năng lực được viết như những người cô đơn nhất trong truyện.

Ranh giới đạo đức mỏng hơn. Không có sức mạnh áp đảo, nhân vật đôi khi phải dùng mưu, doạ nạt, đánh lén. Câu hỏi họ được làm tới đâu là đề tài nhiều truyện quay lại.

Con người thật luyện được tới đâu

Ngoài đời, cơ thể con người thích nghi với luyện tập đáng kinh ngạc. Vận động viên thể dục dụng cụ, người leo vách đá, cung thủ thi đấu hay võ sư luyện công phu lâu năm làm được những việc mà người thường nhìn vào tưởng là phép. Đứng tấn hàng giờ, bám vào một gờ đá chỉ bằng đầu ngón tay, bắn trúng hồng tâm ở khoảng cách rất xa: tất cả đều có thật, và đều đến từ nhiều năm tập luyện có phương pháp.

Nhưng sự thích nghi ấy có trần. Cơ bắp to ra và mạnh lên nhờ được nghỉ ngơi, ăn uống và phục hồi, chứ không phải tập càng nhiều càng tốt. Tập quá sức gây chấn thương, đau mạn tính, có khi phải bỏ nghề. Xương người không chịu nổi cú ngã từ tầng cao chỉ vì có kỹ thuật tiếp đất. Những người biểu diễn chặt gạch, uốn thép bằng cổ là đang dùng kỹ thuật và hiểu biết vật lý, không có luồng nội lực nào thoát ra từ tay.

Khinh công, điểm huyệt bất động, chưởng lực đánh từ xa là hư cấu. Còn những nhân vật như Người dơi, nếu đặt vào đời thật, sẽ không thể chịu nổi số chấn thương mà truyện bắt họ chịu mỗi đêm. Truyện đẩy con người tới mức tối đa rồi vượt qua thêm một bước, và chính bước vượt qua ấy là phần hư cấu cần nhận ra.

Lời nhắc an toàn cho các bạn nhỏ thích làm cao thủ

Nhân vật luyện tập dễ khiến trẻ nghĩ mình cũng làm được ngay, vì họ không có phép gì. Người lớn nên nói rõ vài điều trước khi trẻ thử bắt chước.

  • Không nhảy từ ban công, mái nhà, cây cao hay giữa hai bức tường như cảnh trong phim; diễn viên có dây an toàn, đệm và người đóng thế được huấn luyện.
  • Không tự đánh nhau với bạn theo chiêu thức trong truyện; đòn vào đầu, cổ, bụng có thể gây chấn thương thật.
  • Muốn học võ, học bắn cung, leo núi thì đăng ký lớp có thầy hướng dẫn, có đồ bảo hộ và khởi động đầy đủ.
  • Không nhịn ăn, nhịn thở, tập quá sức để "luyện nội công"; cơ thể đang lớn cần ngủ đủ và ăn đủ.
  • Không dùng dây móc, móc câu, phi tiêu tự chế; những thứ ấy dễ gây thương tích cho chính mình và người bên cạnh.

Điều đáng học nhất ở nhóm nhân vật này không phải là chiêu thức mà là sự kiên trì. Một đứa trẻ tập đều đặn một môn thể thao trong một năm đã đi đúng con đường của họ, theo cách an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Người dơi có siêu năng lực không?

Không. Trong truyện, Người dơi không có năng lực siêu nhiên nào. Sức mạnh của nhân vật đến từ luyện tập thể lực, võ nghệ, kỹ năng thám tử, đồ nghề tự chế và tài sản lớn. Nhân vật ra mắt năm 1939, gắn với tên Bob Kane và Bill Finger.

Vì sao nhân vật không có năng lực vẫn đánh ngang được người có phép?

Vì người viết cho họ những lợi thế khác: chuẩn bị trước, hiểu rõ điểm yếu của đối thủ, kinh nghiệm và kỷ luật. Truyện cũng thường đặt họ vào vai người lập kế hoạch thay vì đối đầu trực diện, nên trí óc bù cho sức mạnh.

Nội công và khinh công trong truyện võ hiệp có thật không?

Không có bằng chứng nào cho thấy nội lực có thể đánh vỡ đá từ xa hay giúp người lướt trên mặt nước. Những người luyện võ thật đạt được thể lực, thăng bằng và kỹ thuật rất cao, nhưng vẫn nằm trong giới hạn của cơ thể con người.

Tẩu hoả nhập ma là gì?

Đây là khái niệm trong tiểu thuyết võ hiệp, chỉ tình trạng người luyện công sai phương pháp hoặc nóng vội khiến nội lực rối loạn, gây hại cho chính mình. Nó đóng vai trò cái giá của năng lực luyện tập, nhắc rằng sức mạnh không thể lấy đường tắt.

Mũi tên xanh, Góa phụ đen và Mắt diều hâu ra mắt năm nào?

Mũi tên xanh xuất hiện lần đầu trong truyện tranh năm 1941. Góa phụ đen và Mắt diều hâu cùng ra mắt năm 1964. Cả ba đều thuộc nhóm nhân vật không có siêu năng lực, dựa vào kỹ năng chiến đấu và vũ khí sở trường.

Trẻ thích nhân vật võ thuật có nên cho đi học võ không?

Nếu trẻ thích và đủ tuổi theo yêu cầu của lớp, học võ ở nơi có thầy hướng dẫn và đồ bảo hộ là cách tốt để rèn thể lực và tính kiên nhẫn. Điều cần nói rõ là võ học để tự vệ và rèn luyện, không phải để đánh bạn như trong phim.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138