QuyenNang.comQuyền Năng
Nguồn gốc năng lực trong truyện tranh và phim

Huyết thanh siêu chiến binh: năng lực từ phòng thí nghiệm và câu hỏi đạo đức

Đội trưởng Mỹ, bộ xương kim loại của Người sói, những đứa trẻ trong phòng thí nghiệm: năng lực được cố ý tạo ra trong truyện, phim và cái giá đạo đức đi kèm.

Dim corridor of an old research building at night, a single figure in a hooded jacket seen from behind walking past rows of glass vials on steel shelves, cold blue light

Huyết thanh siêu chiến binh là kiểu nguồn gốc năng lực trong đó con người được cố ý biến đổi: một mũi tiêm, một ca phẫu thuật, một chương trình thí nghiệm do ai đó lên kế hoạch để tạo ra người mạnh hơn. Khác với đột biến bẩm sinh hay tai nạn ngẫu nhiên, ở đây luôn có một người quyết định và một người chịu hậu quả, và khoảng cách giữa hai người đó là chỗ truyện đào sâu.

Bài này đi qua hình mẫu huyết thanh thời chiến, các biến thể như ghép kim loại vào cơ thể, cấy máy móc hay thí nghiệm năng lực tâm trí trên trẻ em, phiên bản phương Đông là đan dược, câu hỏi đạo đức xoay quanh thí nghiệm trên người, và những gì ngoài đời gần nhất với giấc mơ "thuốc tăng sức mạnh". Bài không kể chi tiết cốt truyện; tên nhân vật nêu ở mức người hâm mộ phổ thông đều biết.

Năng lực được thiết kế: điều làm kiểu nguồn gốc này khác biệt

Nếu đột biến hỏi "nhân vật vốn là ai", tai nạn hỏi "chuyện gì đã xảy ra", thì huyết thanh và thí nghiệm hỏi "ai đã làm điều này, và để làm gì". Năng lực không tự nhiên mà có, cũng không do may rủi. Nó là sản phẩm của một tổ chức, một nhà khoa học, một chương trình có ngân sách và mục tiêu, thường là mục tiêu quân sự.

Điều này kéo theo một mối quan hệ đặc biệt giữa nhân vật và nguồn gốc của họ. Người nhận huyết thanh có thể biết ơn vì được trao cơ hội, có thể căm giận vì bị biến thành vũ khí, có thể vừa biết ơn vừa căm giận. Người tạo ra họ có thể là người cha thứ hai hoặc là kẻ thù lớn nhất. Không kiểu nguồn gốc nào khác cho sẵn một nhân vật phản diện ngay trong câu chuyện ra đời của nhân vật chính như vậy.

Nguồn gốc này còn mang theo một câu hỏi mà người đọc hiện đại rất nhạy cảm: con người có nên tự biến đổi mình không, và nếu có thì ai được quyền quyết định. Vì thế truyện huyết thanh thường không chỉ là chuyện sức mạnh, mà còn là chuyện quyền làm chủ cơ thể.

Đội trưởng Mỹ và khuôn mẫu huyết thanh thời chiến

Hình mẫu quen thuộc nhất là Đội trưởng Mỹ, nhân vật do Joe Simon và Jack Kirby sáng tạo, số truyện đầu tiên đề năm 1941. Ở mức nguồn gốc mà người hâm mộ nào cũng biết, đây là một thanh niên gầy yếu bị từ chối nhập ngũ, tình nguyện tham gia một chương trình bí mật, được tiêm huyết thanh và trở thành người có thể lực ở mức cao nhất của con người. Công thức về sau không thể tái tạo, nên anh trở thành người duy nhất.

Khuôn mẫu này có ba chi tiết được truyện đời sau lặp lại rất nhiều lần. Thứ nhất, người nhận huyết thanh được chọn vì phẩm chất, không vì cơ bắp, như thể huyết thanh khuếch đại con người bên trong. Thứ hai, công thức bị mất, khiến nhân vật vừa quý giá vừa là mục tiêu của những kẻ muốn sao chép. Thứ ba, những bản sao về sau thường hỏng: người nhận huyết thanh nhái trở nên hung bạo, mất trí hoặc chết sớm.

Đáng chú ý là huyết thanh của nhân vật này chỉ đưa cơ thể lên đỉnh của con người chứ không biến anh thành người bay được hay phóng được tia sáng. Đó là một lựa chọn khéo: năng lực đủ phi thường để làm anh hùng, nhưng vẫn đủ gần với con người để người đọc tin anh có thể bị thương, bị thua.

Các kiểu tăng cường nhân tạo trong truyện và phim

Huyết thanh chỉ là một nhánh. Truyện và phim còn nhiều cách khác để con người bị biến đổi có chủ đích, mỗi cách kéo theo một kiểu cái giá riêng.

Kiểu tăng cườngCách làm trong truyệnVí dụ quen thuộcCái giá thường gặp
Huyết thanh, thuốc tiêmMột liều thuốc biến đổi toàn bộ cơ thểĐội trưởng Mỹ (1941)Bản sao lỗi, nhân vật bị săn để lấy công thức
Thuốc tăng lực tạm thờiDùng mỗi lần chiến đấu, hết thuốc là hết sứcBane với chất Venom (1993)Lệ thuộc, tổn hại cơ thể, mất kiểm soát
Ghép kim loại, sửa khung xươngPhẫu thuật thay đổi cấu trúc cơ thểNgười sói Wolverine và bộ xương kim loạiĐau đớn, mất ký ức, bị biến thành vũ khí
Cấy máy móc, người máyMột phần cơ thể được thay bằng máyCyborg 009 (1964), phim RoboCop (1987)Câu hỏi còn là người hay đã là máy
Thí nghiệm năng lực tâm tríTrẻ em bị nuôi trong phòng thí nghiệm để đánh thức năng lựcManga Akira (1982), phim bộ Stranger Things (2016)Tuổi thơ bị lấy mất, năng lực khó kiểm soát

Nhân vật Người sói Wolverine ra mắt năm 1974; chương trình ghép kim loại vào xương của nhân vật được kể kỹ trong những truyện về sau. Cyborg 009 là manga của Ishinomori Shotaro, một trong những tác phẩm Nhật sớm nhất về nhóm người bị cải tạo thành chiến binh máy. Bảng chỉ ghi nguồn gốc ở mức giới thiệu, không đi vào diễn biến.

Đan dược và thuốc tiên: phiên bản phương Đông

Văn học Á Đông có giấc mơ uống thuốc để mạnh lên từ rất lâu trước khi có phòng thí nghiệm. Trong Tây Du Ký, chuyện Tôn Ngộ Không ăn đào tiên và nuốt đan dược của Thái Thượng Lão Quân là một phần lý do khiến nhân vật khó bị khuất phục. Trong tiểu thuyết võ hiệp, một viên linh đan hay một loài rắn quý có thể cho người ăn mấy chục năm công lực trong một đêm.

Đến dòng tiểu thuyết tiên hiệp, tu tiên trên mạng được dịch nhiều ở Việt Nam, đan dược trở thành cả một hệ thống: có đan để vượt cảnh giới, đan để hồi phục, đan để tăng tuổi thọ, và nghề luyện đan được coi trọng ngang luyện võ. Điểm giống huyết thanh phương Tây là sức mạnh đến từ một chất đưa vào cơ thể. Điểm khác là đan dược thường gắn với người luyện tự tìm kiếm, không phải một tổ chức tiêm vào người khác.

Cái giá trong truyện phương Đông cũng đáng chú ý. Dùng đan quá nhiều thì căn cơ không vững, dựa vào thuốc mà không luyện thì đi không xa, đan giả hay đan độc có thể làm hỏng cả đời tu luyện. Đây là cách văn hoá phương Đông nói cùng một điều với truyện huyết thanh phương Tây: đường tắt luôn có giá.

Câu hỏi đạo đức mà truyện huyết thanh luôn đặt ra

Người được thí nghiệm có thật sự đồng ý không? Truyện hay nhất là truyện không trả lời dễ. Có nhân vật tình nguyện nhưng không biết hết rủi ro, có nhân vật bị lừa, có nhân vật là tù nhân hay trẻ mồ côi không có quyền nói không.

Ai sở hữu năng lực được tạo ra? Nếu một tổ chức chi tiền để biến đổi một người, tổ chức đó có quyền sai khiến người ấy không? Nhiều nhân vật dành cả đời để giành lại quyền sống cho chính mình.

Có nên nhân rộng không? Khi một mũi tiêm tạo ra một người phi thường, câu hỏi tiếp theo luôn là tạo cả một đạo quân. Truyện thường dùng câu hỏi này để nói về chạy đua vũ trang và nỗi sợ mất kiểm soát.

Ai được tăng cường và ai bị bỏ lại? Nếu năng lực có thể mua hoặc được cấp phát, xã hội sẽ chia thành người được nâng cấp và người bình thường. Đây là đề tài quen thuộc của khoa học viễn tưởng.

Ngoài đời, câu hỏi này đã có câu trả lời. Sau Thế chiến thứ hai, từ những vụ thí nghiệm tàn bạo trên tù nhân, giới y khoa quốc tế xây dựng nguyên tắc rằng mọi thí nghiệm trên người phải có sự đồng ý tự nguyện, hiểu rõ rủi ro, và người tham gia được quyền rút lui. Truyện hư cấu chạm vào điều thế giới thật đã trả giá đắt để học.

Ngoài đời: thuốc tăng sức mạnh gần nhất là gì

Thứ gần nhất với huyết thanh siêu chiến binh ngoài đời là các chất mà thể thao gọi chung là doping, như hormone đồng hoá giúp tăng cơ bắp nhanh. Chúng có tác dụng thật, và vì thế bị cấm trong thi đấu. Nhưng cái giá cũng thật: tổn hại gan, tim mạch, rối loạn nội tiết, thay đổi tâm trạng. Không có chất nào biến một người gầy yếu thành người có thể lực hàng đầu chỉ sau một mũi tiêm.

Liệu pháp gen là lĩnh vực khoa học hay bị gắn với giấc mơ siêu chiến binh. Thực tế, nó được nghiên cứu và áp dụng chủ yếu để chữa một số bệnh di truyền hiếm, với quy trình kiểm soát rất chặt. Việc dùng can thiệp gen để tăng thành tích thể thao cũng đã bị đưa vào danh mục cấm. Khoảng cách giữa chữa bệnh và tạo người mạnh hơn không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà là ranh giới pháp luật và đạo đức.

Chân tay giả điều khiển bằng tín hiệu cơ, cấy ốc tai điện tử giúp người khiếm thính nghe được là những bước tiến có thật về phía người máy. Nhưng mục đích của chúng là trả lại chức năng đã mất, không phải vượt quá con người. Đây là điểm khác căn bản so với những bộ xương kim loại trong truyện.

Lời nhắc cho người đọc trẻ thích tăng sức mạnh

Hình ảnh một mũi tiêm biến người gầy thành người lực lưỡng rất hấp dẫn với tuổi mới lớn. Vài điều nên nói rõ với các bạn trẻ và phụ huynh.

  • Không dùng thuốc tăng cơ, thuốc tăng chiều cao, thực phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc bán trên mạng; nhiều loại chứa chất bị cấm và gây hại lâu dài.
  • Không uống nhiều nước tăng lực liên tiếp để thức khuya hay tập nặng; lượng chất kích thích cao có thể làm tim đập nhanh, khó ngủ.
  • Muốn khoẻ hơn thì ngủ đủ, ăn đủ chất, tập đều; thay đổi cơ thể thật cần nhiều tháng, không có đường tắt an toàn.
  • Có vấn đề về sức khoẻ, cân nặng, chiều cao thì hỏi bác sĩ ở cơ sở y tế, không tự mua thuốc theo lời quảng cáo.
  • Không tự thử pha chế hay tiêm bất cứ thứ gì theo cảnh trong phim.

Câu chuyện về huyết thanh trong truyện nhắc đúng một điều: những bản sao vội vàng luôn hỏng. Ngoài đời, đường tắt về sức khoẻ cũng vậy.

Câu hỏi thường gặp

Đội trưởng Mỹ có sức mạnh nhờ đâu?

Trong truyện, nhân vật là một thanh niên gầy yếu được tiêm huyết thanh siêu chiến binh trong một chương trình quân sự bí mật, giúp cơ thể đạt mức cao nhất của con người. Nhân vật do Joe Simon và Jack Kirby sáng tạo, số đầu tiên đề năm 1941.

Huyết thanh siêu chiến binh khác đột biến gen thế nào?

Đột biến trong truyện là năng lực có sẵn từ khi sinh ra hoặc do ngẫu nhiên. Huyết thanh là năng lực được con người cố ý tạo ra theo kế hoạch. Vì có người quyết định, truyện huyết thanh thường xoay quanh trách nhiệm, quyền sở hữu và đạo đức khoa học.

Người sói Wolverine có phải nhân vật huyết thanh không?

Không hẳn. Nhân vật vốn là dị nhân có năng lực tự hồi phục bẩm sinh. Bộ xương phủ kim loại là phần được thêm vào qua một chương trình thí nghiệm. Đây là ví dụ hay về nhân vật kết hợp hai nguồn gốc: đột biến và tăng cường nhân tạo.

Có loại thuốc nào ngoài đời giống huyết thanh siêu chiến binh không?

Không có. Một số chất như hormone đồng hoá có thể tăng cơ bắp nhưng bị cấm trong thể thao vì gây hại gan, tim mạch, nội tiết. Không có thuốc nào đưa một người bình thường lên thể lực hàng đầu nhanh chóng và an toàn.

Đan dược trong truyện tiên hiệp có giống huyết thanh không?

Giống ở chỗ sức mạnh đến từ một chất đưa vào cơ thể. Khác ở chỗ đan dược thường do người tu luyện tự tìm, gắn với cảnh giới và luyện tập, còn huyết thanh thường do một tổ chức tiêm cho người khác với mục đích riêng.

Vì sao truyện về thí nghiệm trên người hay có nhân vật trẻ em?

Vì trẻ em là người không thể tự đồng ý và không có quyền từ chối, nên câu chuyện làm nổi bật sự tàn nhẫn của việc coi con người là công cụ. Những truyện này nên được xem đúng độ tuổi, có người lớn cùng trò chuyện nếu trẻ còn nhỏ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138