QuyenNang.comQuyền Năng
Nguồn gốc năng lực trong truyện tranh và phim

Phép thuật và thần linh làm nguồn năng lực: từ Shazam, Thor đến thiếu nữ phép thuật

Năng lực từ câu thần chú, từ vị thần hay từ lời phép: Shazam, Thor, Doctor Strange, Wonder Woman, thiếu nữ phép thuật và quy tắc riêng của phép trong truyện.

Limestone cave in Ninh Bình lit by a few paper lanterns, a cloaked figure seen from behind holding a lantern up toward the dark ceiling, mist over still water

Phép thuật và sức mạnh thần linh là nguồn năng lực duy nhất trong truyện siêu anh hùng không cần đến khoa học: một câu thần chú, một lời ban phước hay một dòng máu của thần là đủ để biến người thường thành người phi thường. Nguồn gốc này nối truyện tranh hiện đại với những câu chuyện cổ xưa nhất của loài người.

Bài viết đi qua ba kiểu chính: năng lực do thần linh ban hoặc mượn, năng lực học được qua phép thuật, và năng lực của chính các vị thần được đưa vào truyện. Bài nói về logic của từng kiểu và những quy tắc truyện đặt ra cho phép thuật, không kể lại cốt truyện. Thần thoại gốc được nhắc với thái độ tôn trọng; chi tiết về thần thoại thế giới có ở chuyên mục riêng của trang.

Vì sao truyện hiện đại vẫn cần phép thuật

Thoạt nghe, phép thuật có vẻ lạc lõng giữa những nhân vật mặc giáp, nhiễm phóng xạ hay đột biến gen. Nhưng thực ra nó là nguồn gốc lâu đời hơn tất cả. Trước khi có truyện tranh, các sử thi, truyện cổ và thần thoại đã đầy những người có sức mạnh nhờ thần ban, nhờ vật báu hay nhờ học phép. Truyện siêu anh hùng chỉ khoác cho những mô-típ ấy bộ trang phục mới.

Phép thuật có một ưu điểm lớn: nó không bị lỗi thời. Phóng xạ từng là khoa học bí ẩn của thập niên 1960, nhưng đến khi người đọc hiểu rõ hơn, mô-típ ấy trở nên khó tin. Phép thuật thì không phụ thuộc hiểu biết khoa học nào, nên một nhân vật pháp sư viết từ nhiều chục năm trước vẫn đứng vững ngày nay.

Ưu điểm thứ hai là phép thuật cho phép năng lực mang ý nghĩa đạo đức. Một vị thần có thể ban sức mạnh cho người tốt và thu lại khi họ sa ngã. Một câu thần chú có thể chỉ có tác dụng với người có trái tim trong sạch. Những quy tắc như vậy rất khó gắn vào tai nạn hay công nghệ, nhưng lại tự nhiên với phép thuật, vì phép thuật vốn sinh ra từ những câu chuyện về thiện và ác.

Sức mạnh mượn từ thần linh: kiểu Shazam

Một trong những ví dụ rõ nhất về năng lực mượn từ thần linh là nhân vật thường được biết với tên Shazam, ban đầu mang tên Captain Marvel, ra mắt khoảng năm 1940. Một cậu bé được một pháp sư cổ xưa trao quyền: chỉ cần hô một từ, cậu biến thành người trưởng thành với sức mạnh phi thường. Từ ấy ghép từ chữ cái đầu tên của sáu nhân vật thần thoại và truyền thuyết cổ, mỗi người đóng góp một phẩm chất như trí tuệ, sức mạnh, sức bền hay tốc độ.

Mô-típ này có sức hút đặc biệt với người đọc nhỏ tuổi: một đứa trẻ bình thường, chỉ bằng một lời nói, trở thành người lớn mạnh mẽ có thể bảo vệ người khác. Nó chạm vào mong ước rất phổ biến của trẻ em là được lớn nhanh, được người lớn tôn trọng. Người Việt có thể thấy nét tương đồng với những câu chuyện cổ về người được thần tiên giúp đỡ, dù hai truyền thống hoàn toàn độc lập.

Điểm cốt lõi của sức mạnh mượn là nó có thể bị thu hồi. Người mang sức mạnh phải giữ phẩm chất mà vị thần hay pháp sư đã nhìn thấy ở họ. Vì vậy truyện kiểu này thường mang màu sắc ngụ ngôn: sức mạnh là phần thưởng cho lòng tốt, không phải quyền lợi tự nhiên.

Ba kiểu năng lực phép thuật trong truyện

Phép thuật trong truyện siêu anh hùng không chỉ có một dạng. Bảng sau chia theo nguồn gốc, kèm ví dụ quen thuộc và năm nhân vật ra mắt trong truyện tranh.

KiểuNhân vật có năng lực vì saoVí dụ quen thuộcQuy tắc thường gặp
Được thần linh, pháp sư banĐược chọn vì phẩm chất, nhận sức mạnh mượnShazam (khoảng 1940)Có thể bị thu hồi nếu phạm lỗi
Học phép thuậtNghiên cứu, luyện tập, ghi nhớ thần chú và nghi thứcDoctor Strange (1963)Phép có giá, dùng sai sinh hậu quả
Bản thân là thần hoặc con của thầnNăng lực là bản chất, như người đột biến nhưng có gốc thần thoạiThor (1962), Wonder Woman (1941)Phải sống giữa con người và học khiêm nhường
Thiếu nữ phép thuậtNhận vật báu hay sứ mệnh, biến hình thành chiến binhThủy thủ Mặt Trăng (đầu thập niên 1990)Năng lực gắn với tình bạn, cảm xúc

Thor do Stan Lee cùng các cộng sự, trong đó có Jack Kirby, đưa vào truyện năm 1962, lấy cảm hứng từ thần sấm trong thần thoại Bắc Âu nhưng thay đổi rất nhiều chi tiết. Wonder Woman ra mắt năm 1941, gắn với tên William Moulton Marston, mượn nhiều yếu tố từ thần thoại Hy Lạp. Người đọc nên nhớ rằng nhân vật truyện tranh không phải là vị thần trong thần thoại gốc.

Học phép: pháp sư và cái giá của tri thức

Kiểu thứ hai, học phép, gần với nguồn gốc luyện tập hơn là được ban. Doctor Strange, ra mắt năm 1963 với nét vẽ của Steve Ditko, là ví dụ tiêu biểu: một bác sĩ phẫu thuật mất khả năng hành nghề sau tai nạn, tìm đến phép thuật, và phải học từ đầu như một người học việc. Năng lực đến từ thời gian, sự khiêm tốn và kỷ luật, không phải từ một lời ban phước.

Truyện về pháp sư hay gắn phép thuật với tri thức nguy hiểm. Có những cuốn sách không nên đọc, những cánh cửa không nên mở, những sinh vật không nên gọi tên. Người học phép càng giỏi càng phải hiểu giới hạn, và phần lớn rắc rối trong truyện đến từ ai đó muốn nhiều hơn mức mình nên có. Đây là phiên bản hiện đại của những câu chuyện cổ về người học trò phù thuỷ dùng phép khi chưa đủ hiểu biết.

Một điểm đáng chú ý là phép thuật học được thường có quy tắc rõ: cần nghi thức, cần lời chú, cần vật dẫn, cần trả giá bằng sức khoẻ hay thời gian. Những quy tắc này không chỉ để làm đẹp truyện. Chúng ngăn phép thuật trở thành lời giải cho mọi vấn đề, giữ cho câu chuyện còn bất ngờ.

Thiếu nữ phép thuật: nhánh riêng của truyện tranh Nhật Bản

Ở Nhật Bản, phép thuật đi theo một nhánh rất riêng: thể loại thiếu nữ phép thuật. Nhân vật chính thường là cô bé tuổi học trò, nhận được vật báu hay sứ mệnh từ một sinh vật kỳ lạ, rồi biến hình thành chiến binh mặc trang phục rực rỡ. Thủy thủ Mặt Trăng của Naoko Takeuchi, ra mắt đầu thập niên 1990, là cái tên quen thuộc với nhiều thế hệ khán giả Việt Nam.

Khác với siêu anh hùng Mỹ thường dựa vào sức mạnh cá nhân, năng lực trong truyện thiếu nữ phép thuật gắn với tình bạn và cảm xúc. Các nhân vật mạnh lên khi đoàn kết, và phép thuật thường được miêu tả như biểu hiện của lòng tốt, tình yêu thương. Cảnh biến hình kéo dài, nhiều ánh sáng và màu sắc trở thành dấu ấn của thể loại.

Thể loại này cũng cho thấy phép thuật có thể là cách nói về tuổi lớn của các bạn gái: vừa đi học, vừa giữ bí mật, vừa gánh trách nhiệm lớn hơn tuổi. Về sau, nhiều tác phẩm đã khai thác mặt tối của mô-típ này, đặt câu hỏi về cái giá mà các cô bé phải trả cho sức mạnh của mình.

Tôn trọng thần thoại gốc khi đọc truyện phép thuật

Nhân vật truyện tranh khác vị thần gốc. Thor trong truyện và phim là nhân vật hư cấu dựa trên thần thoại Bắc Âu, nhiều quan hệ gia đình và tính cách đã bị đổi. Muốn hiểu thần thoại gốc, nên tìm đọc các bản kể thần thoại chứ không lấy truyện tranh làm chuẩn.

Thần thoại có nhiều dị bản. Ngay trong một nền văn hoá, cùng một vị thần có thể được kể khác nhau tuỳ vùng, tuỳ thời. Truyện tranh chọn một chi tiết rồi phóng to lên, không phải vì chi tiết ấy là duy nhất.

Một số nhân vật vẫn đang được thờ phụng. Truyện và phim đôi khi mượn những vị thần, hình tượng vẫn là đối tượng tín ngưỡng của nhiều người. Người đọc nên giữ thái độ tôn trọng, không giễu cợt hay dùng hình ảnh ấy vào việc thiếu nghiêm túc.

Phép thuật trong truyện là hư cấu. Không có câu thần chú, nghi thức hay vật phẩm nào ngoài đời đem lại năng lực như trong truyện. Những lời quảng cáo bùa phép có hiệu nghiệm là chuyện cần cảnh giác.

Gợi ý khi trẻ say mê pháp sư và phép thuật

Phép thuật trong truyện kích thích trí tưởng tượng rất tốt, nếu người lớn giúp trẻ giữ ranh giới giữa truyện và đời.

  • Khuyến khích trẻ tự sáng tác câu chuyện về phép thuật, vẽ tranh, làm trang phục hoá trang bằng vật liệu an toàn.
  • Không dùng nến, lửa thật hay hoá chất để mô phỏng nghi thức phép thuật như trong phim.
  • Không nhảy từ chỗ cao với cây chổi, áo choàng để thử bay.
  • Giải thích rằng phép trong truyện là hư cấu, ngoài đời không có lời chú nào làm người khác đau hay khỏi bệnh.
  • Dùng sự tò mò về thần thoại để dẫn trẻ sang sách thần thoại thiếu nhi, bảo tàng, truyện cổ Việt Nam.

Khi trẻ hiểu phép thuật là trò tưởng tượng chung giữa người viết và người đọc, trẻ sẽ tận hưởng nó trọn vẹn hơn mà không bị những lời đồn huyền bí bên ngoài dẫn dắt.

Câu hỏi thường gặp

Shazam và Captain Marvel có phải cùng một nhân vật không?

Nhân vật ra mắt khoảng năm 1940 ban đầu mang tên Captain Marvel, về sau thường được biết với tên Shazam, chính là từ cậu bé hô lên để biến hình. Nhân vật này khác với Captain Marvel của một nhà xuất bản khác ra đời muộn hơn.

Thor trong phim có giống thần Thor trong thần thoại Bắc Âu không?

Không hoàn toàn. Nhân vật truyện tranh ra mắt năm 1962 lấy cảm hứng từ thần sấm Bắc Âu, nhưng nhiều quan hệ gia đình, tính cách và câu chuyện đã được thay đổi. Muốn hiểu thần thoại gốc nên đọc các bản kể thần thoại.

Doctor Strange có năng lực từ đâu?

Trong truyện, nhân vật là một bác sĩ phẫu thuật mất khả năng hành nghề sau tai nạn, tìm đến phép thuật và học từ đầu. Năng lực của Doctor Strange đến từ việc học, luyện tập và tuân theo quy tắc, không phải từ đột biến hay công nghệ.

Thiếu nữ phép thuật là thể loại gì?

Đây là thể loại truyện tranh và hoạt hình Nhật Bản, nhân vật chính thường là cô bé tuổi học trò nhận vật báu hoặc sứ mệnh rồi biến hình thành chiến binh. Năng lực trong thể loại này gắn với tình bạn và cảm xúc. Thủy thủ Mặt Trăng là ví dụ quen thuộc.

Vì sao phép thuật trong truyện cần có quy tắc?

Nếu phép thuật làm được mọi thứ, câu chuyện sẽ mất hết kịch tính vì vấn đề nào cũng giải quyết bằng một lời chú. Quy tắc như cần nghi thức, cần trả giá hay chỉ hiệu quả với người có phẩm chất tốt giúp giữ bất ngờ và chiều sâu cho truyện.

Ngoài đời có phép thuật hay bùa chú nào thật sự hiệu nghiệm không?

Không có bằng chứng nào cho thấy câu thần chú hay bùa chú đem lại năng lực như trong truyện. Phép thuật trong truyện và phim là hư cấu. Những lời quảng cáo bùa phép có hiệu nghiệm cần được cảnh giác, nhất là khi có đòi tiền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138