QuyenNang.comQuyền Năng
Nguồn gốc năng lực trong truyện tranh và phim

Năng lực đến từ hành tinh khác: người ngoài hành tinh trong truyện siêu anh hùng

Siêu nhân, người Sao Hoả, chiếc nhẫn từ vũ trụ, Ultraman, Goku: vì sao nguồn gốc ngoài hành tinh lâu đời nhất của truyện siêu anh hùng vẫn được dùng.

Night on a pine hill in Lâm Đồng, two children silhouetted beside a small telescope pointed at a starry sky, faint lantern glow on the grass, wide shot

Nguồn gốc ngoài hành tinh là một trong những lời giải thích lâu đời nhất của truyện siêu anh hùng: nhân vật mạnh hơn con người đơn giản vì họ không phải con người. Siêu nhân năm 1938 đã đi theo con đường này, và gần một thế kỷ sau, từ truyện Mỹ đến phim Nhật, nhân vật đến từ ngôi sao khác vẫn liên tục xuất hiện.

Bài viết đi qua các kiểu năng lực ngoài hành tinh trong truyện và phim: người sinh ra ở hành tinh khác, người Trái Đất được người ngoài hành tinh trao vật báu, người hợp nhất với sinh vật vũ trụ. Ngoài chuyện vì sao nguồn gốc này dễ dùng, bài còn bàn về lớp nghĩa sâu hơn mà nhiều nhà phê bình đọc ra: câu chuyện của người xa quê.

Siêu nhân năm 1938 và lời giải thích đơn giản nhất

Siêu nhân ra mắt năm 1938 trong một tạp chí truyện tranh, do Jerry Siegel viết và Joe Shuster vẽ, thường được coi là nhân vật mở ra thể loại siêu anh hùng hiện đại. Nguồn gốc của nhân vật rất ngắn gọn: một đứa trẻ được gửi đi từ hành tinh sắp bị huỷ diệt, rơi xuống Trái Đất và được một cặp vợ chồng nông dân nhận nuôi. Ở thế giới mới, cậu mạnh hơn mọi người xung quanh.

Trong những năm đầu, năng lực của Siêu nhân còn khiêm tốn so với hình ảnh quen thuộc hiện nay. Nhân vật nhảy rất xa, khoẻ và bền, nhưng khả năng bay và nhiều năng lực khác được thêm dần theo thời gian. Lời giải thích vì sao người từ hành tinh ấy lại mạnh ở Trái Đất cũng được bổ sung về sau, như gắn với trọng lực hay ánh sáng mặt trời khác với quê nhà.

Điều đáng chú ý là lời giải thích ngoài hành tinh gần như không cần khoa học. Người đọc chấp nhận ngay rằng sinh vật nơi khác có thể có cơ thể khác. Không cần tai nạn, không cần thí nghiệm, cũng không cần ai dạy. Đó là lý do nguồn gốc này đặc biệt hợp với thời kỳ đầu, khi truyện tranh cần nhân vật mạnh mẽ được giới thiệu chỉ trong vài khung hình.

Câu chuyện người xa quê ẩn dưới lớp áo choàng

Nhiều nhà nghiên cứu văn hoá đại chúng chỉ ra rằng hai tác giả của Siêu nhân đều là con của những gia đình nhập cư ở Mỹ. Từ đó, câu chuyện một đứa trẻ từ nơi xa đến, lớn lên ở vùng quê, phải che giấu nguồn gốc thật dưới một cái tên bình thường để hoà nhập, được đọc như hình ảnh của người nhập cư. Không cần khẳng định đây là ý định duy nhất của tác giả, cách đọc này vẫn giúp hiểu vì sao nhân vật chạm tới nhiều người.

Lớp nghĩa đó lặp lại ở nhiều nhân vật ngoài hành tinh khác. Họ thường sống hai đời: một đời công khai giống người bình thường và một đời thật mà không ai được biết. Họ yêu quê hương mới, bảo vệ nó, nhưng luôn mang nỗi nhớ một nơi không còn hoặc không thể quay về. Họ là người ngoài cuộc mạnh nhất trong căn phòng, nhưng vẫn là người ngoài cuộc.

Với người đọc Việt Nam, cảm giác này không xa lạ. Những gia đình có người thân đi làm, đi học, định cư xa nhà sẽ nhận ra nỗi giằng co giữa nơi mình sinh ra và nơi mình lớn lên. Truyện siêu anh hùng không trực tiếp nói về chuyện đó, nhưng nó cho người đọc một khung để nghĩ về chuyện đó.

Ba kiểu năng lực liên quan tới người ngoài hành tinh

Không phải nhân vật nào gắn với vũ trụ cũng là người ngoài hành tinh. Có thể chia thành ba kiểu, mỗi kiểu đặt nhân vật vào vị trí khác nhau.

KiểuNhân vật là aiVí dụ quen thuộcCâu hỏi truyện hay đặt ra
Sinh ra ở hành tinh khácKhông phải người Trái Đất, năng lực là đặc điểm của chủng loàiSiêu nhân (1938), người Sao Hoả của DC (1955), Goku trong Dragon BallMình thuộc về nơi nào
Được người ngoài hành tinh trao vật báuNgười Trái Đất nhận một món đồ hay sứ mệnh từ vũ trụĐội Đèn lồng xanh với chiếc nhẫn năng lượngVì sao lại là mình, mình có xứng không
Hợp nhất với sinh vật vũ trụNgười Trái Đất và người ngoài hành tinh dùng chung một thân thểUltraman (1966)Hai ý chí trong một cơ thể sống chung thế nào

Kiểu thứ hai và thứ ba đặc biệt hữu ích cho người viết vì chúng giữ được nhân vật chính là người Trái Đất, dễ đồng cảm, trong khi vẫn có năng lực vượt xa con người. Trường hợp của Goku trong Dragon Ball, bộ truyện của Akira Toriyama ra mắt năm 1984, cho thấy nguồn gốc ngoài hành tinh có thể được hé lộ muộn, sau khi người đọc đã quen với nhân vật như một cậu bé bình thường.

Ultraman và dòng phim đặc biệt Nhật Bản

Ở Nhật Bản, nguồn gốc ngoài hành tinh gắn chặt với thể loại phim đặc biệt, tức tokusatsu, dùng mô hình và người mặc trang phục để quay cảnh quái vật, siêu nhân. Ultraman ra mắt năm 1966 trên truyền hình, kể về một người khổng lồ đến từ vũ trụ hợp nhất với một người Trái Đất để bảo vệ hành tinh. Loạt phim này kéo dài qua nhiều thế hệ và rất quen với khán giả nhỏ tuổi ở châu Á, trong đó có Việt Nam.

Điểm đặc trưng của Ultraman là giới hạn thời gian. Nhân vật chỉ duy trì được hình dạng khổng lồ trong một khoảng ngắn trên Trái Đất, và tín hiệu báo sắp hết thời gian trở thành chi tiết kinh điển. Giới hạn này cho thấy một nguyên tắc chung: năng lực đến từ nơi khác thường không hợp hoàn toàn với môi trường Trái Đất, và chính sự không hợp ấy tạo ra kịch tính.

So với truyện Mỹ, phim đặc biệt Nhật nhấn mạnh tinh thần hợp tác hơn. Người khổng lồ không chiến đấu một mình mà cùng một đội con người bảo vệ thành phố. Nguồn gốc ngoài hành tinh ở đây không tạo ra khoảng cách mà tạo ra tình bạn giữa hai thế giới.

Giới hạn quen thuộc của nhân vật ngoài hành tinh

Điểm yếu từ quê nhà. Một khoáng chất, một loại ánh sáng hay một âm thanh từ hành tinh gốc có thể làm nhân vật suy yếu. Mô-típ này giúp truyện cân bằng nhân vật quá mạnh mà không phải tạo thêm kẻ thù mạnh hơn.

Thời gian hoặc năng lượng có hạn. Như trường hợp Ultraman, năng lực phụ thuộc vào điều kiện mà Trái Đất không cung cấp đủ, buộc nhân vật phải dùng tiết kiệm.

Không hiểu con người. Nhiều nhân vật đến từ vũ trụ mạnh về thể chất nhưng vụng về trong tình cảm, phong tục, lời nói. Đây là nguồn chất hài và cũng là nguồn cảm động.

Bị chính đồng loại đòi về. Có lúc hành tinh gốc gửi người đến đưa nhân vật về, buộc nhân vật chọn giữa nguồn cội và quê hương thứ hai. Đây là kiểu giới hạn không nằm ở cơ thể mà nằm ở lòng trung thành, và thường cho ra những chương truyện nặng cảm xúc nhất.

Sức mạnh quá lớn so với thế giới xung quanh. Nhân vật phải luôn kìm lại, vì chỉ một cái bắt tay quá mạnh cũng có thể làm người khác bị thương. Nỗi lo làm hại người mình thương là giới hạn tinh tế nhất, và nó khiến một nhân vật gần như bất khả chiến bại vẫn có thể yếu đuối.

Chiếc nhẫn, vật báu và sứ mệnh được trao từ vũ trụ

Kiểu nguồn gốc thứ hai, người Trái Đất nhận năng lực từ người ngoài hành tinh, nằm giữa nguồn gốc vũ trụ và nguồn gốc công nghệ. Ví dụ quen thuộc là đội Đèn lồng xanh: một người bình thường được chọn để nhận chiếc nhẫn năng lượng từ một tổ chức giữ gìn trật tự trong vũ trụ. Chiếc nhẫn biến ý chí của người đeo thành hình dạng và sức mạnh, nên nhân vật mạnh đến đâu phụ thuộc vào việc họ kiên định đến đâu.

Kiểu nguồn gốc này đặt ra câu hỏi vì sao lại là mình. Nhân vật thường không phải người khoẻ nhất hay thông minh nhất, mà được chọn vì một phẩm chất như lòng dũng cảm hay sự trung thực. Câu chuyện vì thế xoay quanh việc chứng minh mình xứng đáng, và nỗi lo một ngày nào đó vật báu sẽ bị thu hồi nếu mình làm sai.

Khác với người sinh ra ở hành tinh khác, người được trao vật báu vẫn mang góc nhìn của người Trái Đất. Họ có gia đình, có công việc, có những mối quan hệ bình thường, chỉ khác là trên vai có thêm trách nhiệm với một thế giới rộng lớn hơn nhiều. Người đọc dễ đặt mình vào vị trí đó hơn là vị trí một người đến từ ngôi sao xa.

Vì sao nguồn gốc ngoài hành tinh vẫn chưa cũ

Nhiều nguồn gốc năng lực đã lỗi thời theo thời gian, như phóng xạ của thập niên 1960. Nguồn gốc ngoài hành tinh thì không, vì nó không dựa vào một hiểu biết khoa học cụ thể nào có thể bị bác bỏ. Chừng nào con người còn chưa biết chắc trong vũ trụ có ai khác hay không, chừng đó nhân vật đến từ ngôi sao khác vẫn còn chỗ đứng.

Hiện tại, khoa học đã phát hiện hàng nghìn hành tinh quay quanh các ngôi sao khác, nhưng chưa tìm thấy bằng chứng về sự sống ngoài Trái Đất. Khoảng trống ấy là đất diễn của trí tưởng tượng. Truyện có thể vẽ người ngoài hành tinh thân thiện, thù địch hay đơn giản là khác biệt, và người đọc đều chấp nhận vì không ai chứng minh được điều ngược lại.

Quan trọng hơn, câu chuyện người đến từ nơi khác là câu chuyện mọi thời đại đều cần. Khi thế giới ngày càng di chuyển nhiều, khi gia đình nào cũng có người sống xa, hình ảnh một người mạnh mẽ nhưng cô đơn, mang trong mình hai quê hương, vẫn tiếp tục tìm được người đọc mới.

Câu hỏi thường gặp

Siêu nhân ra mắt năm nào và do ai sáng tạo?

Siêu nhân xuất hiện lần đầu năm 1938, do Jerry Siegel viết và Joe Shuster vẽ. Nhân vật thường được coi là người mở đầu thể loại siêu anh hùng hiện đại, và nguồn gốc ngoài hành tinh là một phần cốt lõi của nhân vật từ những trang đầu.

Vì sao người ngoài hành tinh trong truyện lại mạnh ở Trái Đất?

Mỗi truyện giải thích một kiểu, như trọng lực Trái Đất nhẹ hơn quê nhà hay ánh sáng mặt trời ở đây khác. Những lời giải thích này thường được thêm vào sau, và không dựa trên khoa học thật mà chỉ cần đủ hợp lý trong thế giới truyện.

Ultraman có phải người ngoài hành tinh không?

Trong phim, Ultraman là người khổng lồ đến từ vũ trụ hợp nhất với một người Trái Đất. Loạt phim ra mắt năm 1966 thuộc thể loại phim đặc biệt Nhật Bản, và nổi tiếng với giới hạn thời gian ngắn khi ở dạng khổng lồ.

Goku trong Dragon Ball có phải người Trái Đất không?

Không. Trong truyện, Goku thuộc một chủng tộc chiến binh ngoài hành tinh, nhưng điều này chỉ được hé lộ sau khi người đọc đã theo dõi cậu như một cậu bé bình thường. Bộ truyện của Akira Toriyama ra mắt năm 1984.

Vì sao nhiều người đọc Siêu nhân như câu chuyện người nhập cư?

Vì nhân vật đến từ nơi xa, được nuôi lớn ở vùng đất mới và phải giấu nguồn gốc thật để hoà nhập. Hai tác giả cũng là con của gia đình nhập cư. Đây là một cách đọc phổ biến của giới phê bình, không phải lời giải thích duy nhất.

Khoa học đã tìm thấy người ngoài hành tinh chưa?

Chưa. Các nhà thiên văn đã phát hiện hàng nghìn hành tinh quanh những ngôi sao khác, nhưng đến nay chưa có bằng chứng xác nhận sự sống ngoài Trái Đất. Người ngoài hành tinh có năng lực trong truyện hoàn toàn là hư cấu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138