QuyenNang.comQuyền Năng
Khoa học: siêu năng lực có thể có thật không

Người không biết đau: vì sao miễn nhiễm cơn đau là bất lợi, không phải siêu năng lực

Có những người sinh ra không cảm thấy đau. Nghe như năng lực trong truyện, nhưng với họ đó là nguy hiểm thường trực. Khoa học học được gì từ trường hợp hiếm này.

A mother seen from behind gently checking the bandaged knee of a small child sitting on a porch step at sunset, warm orange light, quiet village yard, medium shot

Có những người sinh ra không cảm thấy đau thể xác, nhưng với họ đây là một tình trạng y khoa nguy hiểm chứ không phải siêu năng lực: không có cơn đau, họ không biết khi nào mình bị bỏng, gãy xương hay nhiễm trùng. Tình trạng này rất hiếm, thường do biến đổi gen ảnh hưởng tới các dây thần kinh truyền tín hiệu đau. Nghiên cứu những trường hợp ấy đang giúp các nhà khoa học tìm hướng mới cho thuốc giảm đau.

Trong truyện tranh và phim, nhân vật không biết đau thường được vẽ như chiến binh đáng sợ, lao vào trận không chút chùn bước. Bài này đặt hình ảnh ấy cạnh đời sống thật của những người không cảm thấy đau, để thấy vì sao cơn đau, thứ ai cũng muốn tránh, lại là một trong những "năng lực" cứu mạng con người nhiều nhất.

Cơn đau là hệ thống báo động của cơ thể

Khắp da, cơ, khớp và nội tạng có những đầu dây thần kinh chuyên phát hiện nguy hại: nhiệt quá cao, lực ép quá mạnh, hoá chất từ mô bị tổn thương. Khi bị kích thích, chúng gửi tín hiệu lên tuỷ sống và não, và não tạo ra cảm giác đau. Cả quá trình diễn ra nhanh tới mức bàn tay bạn rụt khỏi nồi nóng trước khi bạn kịp nghĩ.

Đau làm ba việc quan trọng. Thứ nhất, nó buộc ta dừng ngay hành động gây hại. Thứ hai, nó dạy ta tránh lặp lại: đứa trẻ chạm vào bếp nóng một lần thường nhớ rất lâu. Thứ ba, cơn đau kéo dài sau chấn thương buộc ta nghỉ ngơi, giữ yên chỗ bị thương để nó lành. Thiếu một trong ba việc ấy, vết thương nhỏ dễ thành vết thương lớn.

Đau cũng là tín hiệu báo bệnh bên trong. Cơn đau bụng có thể là dấu hiệu đầu tiên của viêm ruột thừa, cơn đau ngực có thể báo vấn đề tim mạch, đau răng báo răng sâu tới tuỷ. Ở người không biết đau, những tín hiệu này vắng mặt, nên bệnh có thể tiến triển âm thầm tới khi đã nặng.

Hệ thống báo động này cũng có thể hỏng theo chiều ngược lại. Ở người bị đau mạn tính, tín hiệu đau tiếp tục được phát đi rất lâu sau khi vết thương đã lành, hoặc phát ra mà không có tổn thương rõ ràng. Hàng triệu người trên thế giới sống chung với kiểu đau này. Đặt hai trường hợp cạnh nhau, không đau chút nào và đau không dứt, mới thấy một hệ thống báo động "vừa đủ" quý giá thế nào: nó cần đủ nhạy để cảnh báo, nhưng cũng cần biết tắt đi khi nguy hiểm đã qua. Đây cũng là lý do các nhà khoa học nghiên cứu cả hai nhóm người cùng lúc.

Những người sinh ra không cảm thấy đau

Y học ghi nhận một nhóm tình trạng bẩm sinh khiến người ta không cảm thấy đau hoặc cảm thấy rất ít. Chúng rất hiếm, thường được phát hiện từ khi còn nhỏ khi cha mẹ thấy con không khóc lúc bị ngã, bị tiêm hay bị bỏng. Phần lớn trường hợp liên quan tới biến đổi gen, di truyền trong gia đình.

Một dạng được nghiên cứu nhiều là do biến đổi ở gen quy định một kênh dẫn ion natri nằm trên các dây thần kinh cảm nhận đau. Khi kênh này không hoạt động, tín hiệu đau không được phát đi, dù người đó vẫn cảm nhận được chạm, áp lực và thường cả nóng lạnh. Nhiều người trong nhóm này cũng mất khứu giác. Một dạng khác đi kèm việc không tiết được mồ hôi, khiến cơ thể dễ bị sốt cao vì không toả được nhiệt.

Cần phân biệt những tình trạng bẩm sinh này với việc mất cảm giác đau do bệnh mắc phải, chẳng hạn tổn thương thần kinh ở bàn chân người bệnh tiểu đường lâu năm. Cơ chế khác nhau, nhưng hệ quả giống nhau: vết thương không được phát hiện kịp. Việc xác định nguyên nhân thuộc về bác sĩ chuyên khoa, không tự suy đoán được qua vài dấu hiệu.

Một ngày bình thường nguy hiểm thế nào khi không biết đau

Lời kể của các gia đình và bác sĩ theo dõi những người không cảm thấy đau cho thấy họ phải đối mặt với những rủi ro mà người khác không bao giờ để ý:

  • Khi mọc răng, trẻ có thể cắn rách lưỡi, môi, đầu ngón tay mà không khóc.
  • Bỏng do nước nóng, bếp, nắng gắt vì không rụt tay hay tránh đi kịp lúc.
  • Gãy xương mà vẫn tiếp tục đi lại, chạy nhảy, khiến xương liền lệch hoặc không liền.
  • Khớp gối, khớp cổ chân bị tổn thương dần vì chịu lực sai tư thế suốt nhiều năm mà không có cảm giác nhắc nhở.
  • Nhiễm trùng, viêm ruột thừa, sâu răng chỉ được phát hiện khi đã lan rộng hoặc có triệu chứng khác như sốt.
  • Cha mẹ phải kiểm tra cơ thể con mỗi ngày, dạy con tự quan sát da, khớp và nhiệt độ cơ thể thay cho cảm giác.

Nhiều người trong số họ kể rằng điều họ mong nhất không phải sức chịu đựng mà là một tín hiệu cảnh báo, dù chỉ là cảm giác khó chịu nhẹ. Thiếu tín hiệu ấy, mỗi hoạt động thường ngày đều cần suy nghĩ và kiểm tra có ý thức.

Nhân vật không biết đau trong truyện và người thật

Truyện tranh, phim hành động và tiểu thuyết khai thác năng lực không biết đau theo nhiều cách. Đặt cạnh đời thật, khoảng cách hiện ra rõ:

Khía cạnhTrong truyệnNgoài đời
Trong lúc chiến đấuLao vào không chùn bước, đối thủ khiếp sợKhông biết mình đã bị thương nặng, dễ chấn thương thêm
Sau khi bị thươngThường có thêm năng lực tự hồi phục bù lạiVết thương lành chậm vì không được nghỉ, dễ nhiễm trùng
Tâm lýLạnh lùng, không sợ hãiVẫn biết sợ, vẫn buồn; chỉ thiếu cảm giác đau thể xác
Tuổi thọThường không được nhắc tớiMột số dạng có nguy cơ biến chứng cao nếu không được chăm sóc kỹ
Cuộc sống hằng ngàyÍt được miêu tảPhải tự kiểm tra cơ thể, cẩn trọng với nóng, sắc nhọn, va đập

Một số tác phẩm đã khai thác đúng mặt trái này: nhân vật không biết đau phải nhờ đồng đội kiểm tra vết thương, hoặc được kể là đã mất nhiều thứ vì không biết khi nào nên dừng. Những chi tiết như vậy làm nhân vật vừa đáng sợ vừa đáng thương, gần với sự thật hơn hình ảnh chiến binh vô cảm.

Khoa học học được gì: hướng mới cho thuốc giảm đau

Việc phát hiện những người không biết đau vì một kênh ion không hoạt động đã gợi ra một ý tưởng hấp dẫn: nếu tạm thời chặn được kênh đó bằng thuốc, có thể giảm đau mà không gây nghiện như một số thuốc giảm đau mạnh hiện nay. Từ hơn mười lăm năm nay, nhiều công ty và phòng thí nghiệm đã theo đuổi hướng này.

Con đường hoá ra khó hơn dự tính. Kênh ion ấy có nhiều "anh em" rất giống nó nằm ở tim, cơ và não, nên thuốc phải chặn đúng kênh cần chặn mà không ảnh hưởng tới các kênh khác. Một số thuốc thử nghiệm không giảm đau tốt như mong đợi. Gần đây đã có những thuốc giảm đau mới nhắm vào cơ chế truyền tín hiệu ở dây thần kinh cảm giác đau được cơ quan quản lý dược phẩm của Mỹ chấp thuận, và việc nghiên cứu tiếp tục.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học còn tìm thấy những người có cảm giác đau thấp bất thường vì những biến đổi gen khác, ví dụ ảnh hưởng tới các chất giảm đau tự nhiên trong cơ thể. Mỗi trường hợp hiếm như vậy là một "thí nghiệm tự nhiên" giúp hiểu cơn đau sinh ra thế nào, từ đó giúp hàng triệu người đang sống với đau mạn tính.

Người bình thường cũng có lúc "tạm quên" cơn đau

Khi đang thi đấu hay làm việc gấp. Nhiều cầu thủ chỉ biết mình bị rách cơ sau khi trận đấu kết thúc. Lúc tập trung cao độ, não ưu tiên nhiệm vụ trước mắt và giảm bớt tín hiệu đau. Đây là lý do sau khi va chạm, dù thấy ổn vẫn nên được kiểm tra.

Khi chú ý bị kéo đi nơi khác. Trẻ nhỏ bớt khóc khi tiêm nếu được cho xem thứ gì thú vị. Sự chú ý có ảnh hưởng thật tới mức độ đau cảm nhận được, nên trò chuyện, nghe nhạc giúp dễ chịu hơn khi làm thủ thuật nhỏ.

Khi tin rằng mình đã được chữa. Hiệu ứng giả dược trong giảm đau đã được ghi nhận nhiều: người tin mình vừa uống thuốc giảm đau có thể thấy bớt đau thật, một phần nhờ cơ thể tự tiết chất giảm đau tự nhiên. Hiệu ứng có thật nhưng có giới hạn và không chữa được nguyên nhân.

Khi bị lạnh. Chườm lạnh làm chậm dẫn truyền thần kinh và giảm sưng, nên tạm thời bớt đau. Nhưng để quá lạnh, quá lâu lại gây tổn thương da, vì vậy chườm cần có khăn lót và giới hạn thời gian.

Lời dặn: đừng "luyện" để không biết đau

Trên mạng thỉnh thoảng có những thử thách kiểu chịu nóng, chịu đánh, chịu lạnh lâu nhất, hoặc quảng cáo khoá học "rèn ý chí không biết đau". Những thử thách ấy nguy hiểm, nhất là với trẻ em và thiếu niên. Cơn đau đang làm đúng việc của nó: báo rằng mô cơ thể sắp bị hoặc đã bị tổn hại. Phớt lờ nó không làm ai mạnh hơn, chỉ làm vết thương nặng thêm.

Với các bạn nhỏ: nhân vật không biết đau chỉ có trong truyện, và chính những người thật không biết đau mong mình có lại cảm giác ấy. Khi bị đau, hãy nói với cha mẹ, thầy cô. Không tự thử chạm vào vật nóng, vật sắc hay nhảy từ trên cao để xem mình chịu được tới đâu.

Với người lớn: cơn đau kéo dài, cơn đau dữ dội đột ngột, hoặc ngược lại một vùng cơ thể bỗng mất cảm giác đều là lý do để đi khám. Bác sĩ mới là người xác định nguyên nhân; đọc một bài viết như bài này chỉ để hiểu cơ thể mình trân quý cơn đau đến mức nào.

Câu hỏi thường gặp

Người không cảm thấy đau có cảm nhận được nóng lạnh không?

Tuỳ dạng. Ở một số người, chỉ cảm giác đau bị mất, còn cảm giác chạm, áp lực và nóng lạnh vẫn còn. Ở những dạng khác, cảm nhận nhiệt độ cũng bị ảnh hưởng. Việc xác định thuộc dạng nào cần bác sĩ chuyên khoa thần kinh và xét nghiệm.

Không biết đau có phải là siêu năng lực không?

Không. Những người sinh ra không cảm thấy đau thường gặp nhiều chấn thương, bỏng, gãy xương và nhiễm trùng không được phát hiện kịp. Cơn đau là tín hiệu báo động giúp con người sống sót, nên thiếu nó là một bất lợi lớn.

Tình trạng không cảm thấy đau bẩm sinh có phổ biến không?

Rất hiếm. Các tình trạng này chủ yếu do biến đổi gen di truyền, thường được phát hiện từ nhỏ khi trẻ không khóc lúc bị thương. Mỗi trường hợp đều được các nhà khoa học quan tâm vì giúp hiểu cơ chế của cơn đau.

Vì sao vận động viên đôi khi không biết mình bị chấn thương?

Khi tập trung thi đấu, não ưu tiên nhiệm vụ trước mắt và cơ thể tiết chất giảm đau tự nhiên, nên tín hiệu đau bị giảm tạm thời. Sau khi trận đấu kết thúc, cơn đau mới hiện rõ. Vì vậy sau va chạm mạnh nên được kiểm tra dù thấy bình thường.

Nghiên cứu người không biết đau giúp gì cho người bệnh?

Nó chỉ ra những mắt xích cụ thể trong đường truyền tín hiệu đau, từ đó các nhà khoa học tìm cách làm thuốc chặn đúng mắt xích ấy. Hướng này hứa hẹn thuốc giảm đau ít gây nghiện hơn, dù quá trình phát triển còn nhiều khó khăn.

Trẻ con có nên tập chịu đau cho cứng cỏi không?

Không nên tập theo kiểu cố chịu nóng, chịu đánh hay chịu lạnh. Cơn đau báo cơ thể đang bị hại; dạy trẻ nói ra khi đau và biết tìm người lớn giúp đỡ mới là cách giúp trẻ an toàn và tự tin.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138