QuyenNang.comQuyền Năng
Không gian và thời gian

Năng lực đi sang chiều không gian khác: cõi gương, vùng giam cầm, thế giới song song

Năng lực vượt chiều không gian trong thần thoại, văn học và truyện tranh: chín cõi Bắc Âu, Xứ Phẳng, cõi gương, vùng giam cầm, thế giới song song và giới hạn.

Silhouette of a teenage boy reaching toward a tall old mirror in a dim attic, his reflection slightly different, dust in a beam of violet light

Năng lực đi sang chiều không gian khác là khả năng rời khỏi thế giới quen thuộc để bước vào một cõi tồn tại song song, chồng lên hoặc nằm ngoài không gian ba chiều của chúng ta, rồi quay trở lại. Trong truyện, "chiều không gian khác" được dùng theo nhiều nghĩa: một chiều thêm vào ba chiều dài, rộng, cao; một cõi riêng có luật vật lý khác; hoặc một phiên bản khác của chính thế giới này. Năng lực đi kèm cũng đa dạng: mở lối, kéo người khác vào cõi của mình, nhìn xuyên sang cõi bên kia, hay trú ẩn ở đó.

Khác với cổng không gian, vốn là cánh cửa nối hai nơi, năng lực ở đây xoay quanh chính những cõi ấy: chúng là gì, vì sao có người đi được còn người khác thì không, và cái giá của việc sống giữa hai thế giới. Bài đi từ thần thoại Bắc Âu, qua một cuốn sách toán học viết như tiểu thuyết, tới các cõi nổi tiếng trong truyện tranh, rồi tách bạch phần khoa học thật về những chiều phụ và giả thuyết nhiều thế giới.

Chín cõi và những thế giới chồng lên nhau trong thần thoại

Thần thoại Bắc Âu hình dung vũ trụ như cây tần bì khổng lồ Yggdrasil, cành rễ nối chín cõi: cõi của các vị thần Asgard, cõi của con người Midgard, cõi của người khổng lồ, cõi băng giá, cõi lửa, cõi của người chết và những cõi khác. Các vị thần đi lại giữa các cõi bằng cầu vồng, bằng ngựa tám chân hay bằng phép thuật. Theo cách kể ấy, năng lực vượt cõi là đặc quyền của thần linh và những người được chọn.

Nhiều nền văn hoá khác cũng có những thế giới nằm ngay cạnh thế giới người sống mà mắt thường không thấy. Truyện dân gian châu Âu kể về cõi tiên dưới gò đất, nơi một đêm vui chơi bằng nhiều năm ở trần gian. Truyện cổ Việt Nam có những chuyến lạc vào cõi tiên rồi trở về khi mọi thứ đã đổi khác. Trong những truyện này, cõi kia không xa về khoảng cách mà khác về bản chất: thời gian trôi khác, luật lệ khác, và người đi lạc vào thường không mang theo được gì.

Ý tưởng chung là thế giới ta thấy chỉ là một lớp trong nhiều lớp. Truyện tranh và tiểu thuyết hiện đại giữ nguyên trực giác đó, chỉ thay lời giải thích thần thoại bằng ngôn ngữ của toán học và vật lý, như "chiều thứ tư", "tần số rung", "vũ trụ song song".

Xứ Phẳng: một cuốn sách giúp hình dung chiều không gian cao hơn

Năm 1884, nhà giáo người Anh Edwin Abbott Abbott xuất bản Xứ Phẳng, câu chuyện về một thế giới chỉ có hai chiều, cư dân là các hình vuông, tam giác, đường thẳng trượt trên một mặt phẳng. Một ngày, một quả cầu từ thế giới ba chiều ghé qua. Người dân Xứ Phẳng chỉ thấy một chấm xuất hiện, lớn dần thành vòng tròn, rồi nhỏ lại và biến mất. Họ không thể hình dung "phía trên" là gì, vì trong thế giới của họ không có hướng ấy.

Cuốn sách cho người đọc một công cụ suy nghĩ rất mạnh: nếu tồn tại một chiều không gian thứ tư, một sinh vật bốn chiều đi ngang qua thế giới ta sẽ trông như những hình khối hiện ra, đổi dạng rồi biến mất không lý do. Sinh vật ấy nhìn được bên trong hộp kín, lấy đồ ra khỏi két sắt mà không mở, giống như ta nhìn từ trên xuống một hình vuông vẽ trên giấy và thấy rõ mọi thứ bên trong.

Rất nhiều năng lực trong truyện tranh được xây trên phép so sánh này: nhân vật đi vào chiều thứ tư để biến mất, nhìn xuyên tường, hay di chuyển "đi tắt" qua một hướng mà người khác không thấy. Hiểu Xứ Phẳng là hiểu vì sao các năng lực ấy, dù hư cấu, lại có vẻ hợp lý đến vậy.

Những cõi nổi tiếng trong truyện tranh và phim

Vùng giam cầm. Truyện Superman có một cõi tên Phantom Zone, nơi tội phạm bị đẩy vào và tồn tại như bóng ma, nhìn thấy thế giới thật mà không chạm được vào. Cõi khác ở đây là một nhà tù hoàn hảo, và năng lực mở cõi trở thành công cụ của luật pháp.

Cõi gương. Ý tưởng thế giới bên kia tấm gương có từ Alice qua tấm gương của Lewis Carroll năm 1871. Phim siêu anh hùng về sau dựng một cõi gương nơi pháp sư chiến đấu mà không làm đổ vỡ thế giới thật, rồi gập cả thành phố như giấy.

Thế giới lộn ngược. Có loạt phim truyền hình kể về một chiều không gian tối tăm, là bản sao lạnh lẽo của một thị trấn nhỏ, nối với thế giới thật qua những vết nứt. Cõi khác ở đây là nguồn của nỗi sợ hơn là nơi phiêu lưu.

Các trái đất song song. Nhiều vũ trụ truyện tranh có hàng chục, hàng trăm trái đất với phiên bản khác của cùng một nhân vật. Năng lực đi giữa các trái đất ấy thường thuộc về nhân vật siêu tốc độ, máy móc rung tần số, hoặc những thực thể quyền năng rất cao.

Lãnh địa riêng. Trong manga và anime, có những năng lực tạo ra một không gian khép kín quanh người dùng, nơi luật lệ do chính người ấy đặt ra. Đối thủ bị kéo vào thì mất lợi thế, và cuộc chiến trở thành cuộc tranh giành quyền kiểm soát không gian.

Phân biệt các kiểu "chiều không gian khác" trong truyện

Cùng một cụm từ nhưng người viết dùng cho những thứ rất khác nhau. Phân biệt rõ giúp người đọc hiểu năng lực của nhân vật mạnh đến đâu và người viết tránh tự mâu thuẫn.

KiểuBản chấtNăng lực đi kèm hay gặp
Chiều thứ tư theo nghĩa hình họcThêm một hướng ngoài dài, rộng, caoNhìn vào bên trong vật kín, đi tắt, biến mất khỏi ba chiều
Cõi chồng lên thế giớiCùng chỗ nhưng khác "lớp", như cõi gương, cõi bóngTrốn, rình, chiến đấu mà không gây đổ vỡ thật
Cõi riêng có luật khácMột nơi tách biệt, như vùng giam cầm hay cõi tốiGiam giữ, triệu hồi sinh vật từ đó, rút sức mạnh
Thế giới song songPhiên bản khác của chính thế giới nàyGặp bản sao của mình, mượn kiến thức từ thế giới khác
Không gian do nhân vật tạoLãnh địa, kết giới, túi không gianĐặt luật riêng, chứa đồ, nhốt đối thủ

Một nhân vật có thể dùng nhiều kiểu cùng lúc, nhưng càng nhiều thì năng lực càng gần toàn năng. Những tác phẩm được nhớ lâu thường chọn một kiểu chính và khai thác nó thật sâu, thay vì để nhân vật nhảy qua mọi cõi một cách dễ dàng.

Giới hạn và cái giá của người đi giữa các cõi

Không mang được gì về. Luật cổ nhất: ăn thức ăn cõi khác thì không quay lại được, đồ vật mang về hoá lá khô. Truyện hiện đại giữ luật này dưới dạng "vật chất cõi kia tan rã ở cõi này".

Thời gian lệch nhau. Ở cõi kia vài giờ, ở thế giới thật đã nhiều năm. Người đi lại nhiều dần mất bạn bè, gia đình, như bị thời gian bỏ rơi.

Lạc đường. Cõi khác không có bản đồ. Nhân vật cần một mốc, một sợi dây, một người gọi tên từ phía bên này để tìm lối về.

Bị thứ bên kia để ý. Mở lối sang cõi khác cũng là mở lối cho thứ ở đó đi sang. Rất nhiều câu chuyện bắt đầu từ chính sai lầm này.

Gặp chính mình. Ở thế giới song song, gặp phiên bản khác của mình là cú sốc lớn: bản kia thành công hơn, độc ác hơn hay đã mất người mình thương. Câu hỏi "nếu ngày đó chọn khác" được đặt ra bằng xương thịt.

Khoa học nói gì về chiều không gian phụ và thế giới song song

Trong vật lý thật, "chiều không gian thêm" là một ý tưởng nghiêm túc. Một số lý thuyết, trong đó có lý thuyết dây, cần thêm vài chiều không gian để các phương trình khớp với nhau. Nhưng theo các lý thuyết ấy, những chiều phụ cuộn lại cực kỳ nhỏ, nhỏ hơn nguyên tử rất nhiều lần, nên không có chỗ cho một con người hay một thành phố. Các thí nghiệm ở máy gia tốc hạt đã tìm dấu hiệu của chiều phụ và đến nay chưa thấy.

Thế giới song song cũng có phiên bản khoa học. Năm 1957, nhà vật lý Mỹ Hugh Everett đề xuất một cách hiểu cơ học lượng tử, sau này hay gọi là cách hiểu nhiều thế giới, trong đó mỗi khả năng đều xảy ra ở một nhánh riêng của thực tại. Đây là một cách diễn giải toán học còn tranh luận, không phải điều đã được chứng minh, và ngay trong cách hiểu ấy các nhánh không thể liên lạc hay qua lại với nhau.

Vì vậy năng lực đi sang chiều không gian khác vẫn hoàn toàn là hư cấu. Ý tưởng khoa học giúp truyện nghe có lý hơn, nhưng không có lý thuyết nào hiện nay cho phép một người bước sang cõi khác rồi trở về.

Viết nhân vật đi giữa các cõi mà không làm hỏng câu chuyện

Năng lực vượt chiều không gian rất dễ biến thành lối thoát vạn năng: gặp nguy là bước sang cõi khác. Vài bước dưới đây giúp người viết giữ cho cõi bên kia vừa hấp dẫn vừa có sức nặng.

  1. Viết ra ba luật cứng của cõi bên kia trước khi viết cảnh đầu tiên: ánh sáng ở đó thế nào, thời gian trôi nhanh hay chậm, và thứ gì không thể mang qua. Giữ ba luật ấy suốt truyện.
  2. Cho việc đi qua một cái giá cụ thể, như mỗi lần đi là mất một ký ức nhỏ, hay phải đợi trăng lên mới quay về được. Cái giá càng gắn với tính cách nhân vật thì càng đáng nhớ.
  3. Đặt một mốc neo ở thế giới thật: một người thân, một bài hát, một đồ vật. Nhân vật tìm về nhờ mốc ấy, và khi mốc mất đi, câu chuyện có ngay một bước ngoặt.
  4. Để cõi bên kia có cư dân với mong muốn riêng, không chỉ là phông nền. Một thế giới có người sống, có xung đột riêng sẽ thuyết phục hơn nhiều so với một vùng trống để nhân vật đi qua.
  5. Hạn chế số lần đi lại. Mỗi chuyến vượt cõi nên là một sự kiện lớn của chương truyện, không phải thao tác thường ngày như mở cửa phòng.

Làm theo những bước này, năng lực vượt cõi trở thành động cơ của câu chuyện thay vì cái cớ để nhân vật né mọi tình huống khó. Người đọc nhớ cõi bên kia không vì nó lạ, mà vì nhân vật đã phải trả giá thật để đến được đó.

Câu hỏi thường gặp

Chiều không gian thứ tư là gì?

Theo nghĩa hình học, đó là một hướng thêm vào ngoài dài, rộng, cao mà con người không hình dung trực tiếp được. Trong thuyết tương đối, thời gian thường được gọi là chiều thứ tư, nhưng đó là cách gọi khác với chiều không gian thứ tư trong truyện.

Đi sang chiều không gian khác có giống dùng cổng không gian không?

Không hẳn. Cổng không gian là cánh cửa nối hai nơi, có thể cùng một thế giới. Năng lực vượt chiều không gian xoay quanh việc rời khỏi thế giới ba chiều quen thuộc để vào một cõi có bản chất khác, đôi khi không cần cánh cửa nào.

Xứ Phẳng là sách gì?

Đây là truyện của Edwin Abbott Abbott xuất bản năm 1884, kể về những sinh vật sống trong thế giới hai chiều gặp một quả cầu ba chiều. Cuốn sách nổi tiếng vì giúp người đọc hình dung một chiều không gian cao hơn thông qua phép so sánh dễ hiểu.

Thế giới song song có thật không?

Một số cách diễn giải cơ học lượng tử nói tới nhiều nhánh thực tại, nhưng đó là giả thuyết còn tranh luận, chưa được chứng minh, và theo chính các giả thuyết ấy thì không ai đi lại giữa các nhánh được. Thế giới song song trong truyện vẫn là hư cấu.

Vì sao các nhân vật đi giữa các cõi thường gặp nguy hiểm khi trở về?

Vì các truyện hay đặt cái giá cho năng lực: thời gian giữa hai cõi lệch nhau, đồ vật mang về tan biến, hoặc thứ gì đó từ cõi kia theo về. Cái giá giữ cho năng lực không trở thành lối thoát dễ dàng cho mọi tình huống.

Lãnh địa trong manga khác chiều không gian khác thế nào?

Lãnh địa là không gian do chính nhân vật tạo ra quanh mình, với luật lệ do người dùng đặt, thường tồn tại trong thời gian ngắn. Chiều không gian khác thì có sẵn, độc lập với nhân vật, và nhân vật chỉ là người đi vào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138