QuyenNang.comQuyền Năng
Không gian và thời gian

Năng lực tàng hình: từ nhẫn Gyges, mũ của Hades đến Người vô hình của Wells

Năng lực tàng hình trong thần thoại, văn học và truyện tranh: nhẫn Gyges, mũ của Hades, Người vô hình, các kiểu tàng hình và nghịch lý mắt không nhìn thấy.

Fog rolling over a tea hill in Thai Nguyen at early morning, a figure almost dissolved into the mist between the rows, only a faint outline visible, soft green light

Tàng hình là năng lực khiến cơ thể không còn được người khác nhìn thấy, trong khi người dùng vẫn ở nguyên chỗ, vẫn có khối lượng và vẫn chạm được vào mọi thứ. Đó là điểm phân biệt tàng hình với xuyên tường hay dịch chuyển: người tàng hình vẫn ở đây, chỉ là mắt người khác bỏ qua. Ánh sáng đi xuyên qua, uốn quanh hoặc bị đánh lừa, tuỳ cách mỗi câu chuyện giải thích.

Đây là một trong những năng lực cổ nhất mà con người tưởng tượng ra, và cũng là năng lực luôn kéo theo câu hỏi đạo đức: nếu không ai nhìn thấy bạn, bạn có còn cư xử tử tế? Bài này đi từ thần thoại Hy Lạp và Bắc Âu, qua tiểu thuyết và truyện tranh, tới các kiểu tàng hình, giới hạn và nghịch lý khoa học quen thuộc nhất của năng lực này.

Chiếc nhẫn của Gyges: tàng hình như một câu hỏi đạo đức

Câu chuyện tàng hình có tầm ảnh hưởng nhất trong triết học phương Tây nằm trong tác phẩm Cộng hoà của Plato. Một người chăn cừu tên Gyges tìm thấy chiếc nhẫn khiến người đeo vô hình khi xoay mặt nhẫn vào trong. Có được năng lực ấy, anh lẻn vào cung điện, chiếm quyền lực. Nhân vật trong đối thoại dùng câu chuyện để hỏi: nếu chắc chắn không bị phát hiện, liệu có ai còn giữ được công bằng, hay con người chỉ tốt vì sợ bị nhìn thấy?

Câu hỏi ấy theo năng lực tàng hình suốt hơn hai nghìn năm. Chiếc nhẫn trong Chúa tể những chiếc nhẫn của Tolkien làm người đeo vô hình nhưng dần bào mòn họ, như một cách trả lời rằng quyền lực không ai thấy sẽ ăn dần người giữ nó. Nhiều truyện tranh siêu anh hùng cũng dành ít nhất một tập để nhân vật tàng hình đứng trước cám dỗ dùng năng lực cho lợi riêng.

Vì vậy khi đọc một câu chuyện có nhân vật tàng hình, chỗ thú vị thường không phải là cảnh lẻn vào căn cứ đối phương, mà là lúc nhân vật quyết định làm gì khi chắc chắn không ai biết. Đó là phần câu chuyện của Gyges vẫn còn sống trong các tác phẩm hiện đại.

Mũ, áo choàng và tấm áo vô hình trong thần thoại

Mũ tàng hình của Hades. Thần thoại Hy Lạp kể vị thần cai quản cõi âm có một chiếc mũ khiến người đội vô hình. Trong nhiều dị bản, người anh hùng Perseus mượn chiếc mũ ấy cùng các vật báu khác để tiếp cận Medusa. Athena cũng được kể là từng đội nó trong một trận chiến thành Troy.

Áo choàng của Siegfried. Trường ca Đức thời trung cổ Nibelungenlied có chiếc áo choàng tàng hình mà Siegfried đoạt được, giúp chàng vừa vô hình vừa mạnh thêm. Ở đây tàng hình gắn với một vật báu đoạt từ kẻ khác, không phải năng lực bẩm sinh.

Phép ẩn thân trong truyện phương Đông. Truyện thần tiên và võ hiệp Trung Hoa có nhiều phép ẩn thân, độn hình, giúp nhân vật biến khỏi tầm mắt kẻ địch. Ranh giới giữa ẩn thân và dịch chuyển trong các truyện này thường không rõ, vì người kể quan tâm đến hiệu quả hơn cơ chế.

Điểm chung: tàng hình nằm trong vật báu. Ở hầu hết thần thoại, tàng hình là đồ vật có thể trao, mượn, đánh cắp. Điều đó khác với truyện tranh hiện đại, nơi tàng hình thường là năng lực của cơ thể, không ai lấy đi được.

Người vô hình của Wells và tàng hình trong truyện tranh

Năm 1897, H. G. Wells xuất bản Người vô hình, kể về nhà khoa học Griffin tìm ra cách làm cơ thể mình có chiết suất bằng không khí nên ánh sáng đi qua mà không phản xạ hay khúc xạ. Wells không viết một câu chuyện phiêu lưu vui vẻ: nhân vật phải trần truồng trong giá lạnh mới tàng hình hoàn toàn, thức ăn trong dạ dày lộ ra cho tới khi tiêu hoá xong, và sự cô lập đẩy anh ta dần tới bạo lực. Tàng hình ở đây là lời nguyền nhiều hơn là món quà.

Truyện tranh siêu anh hùng đưa tàng hình theo hướng khác. Sue Storm, thành viên của Fantastic Four ra mắt năm 1961, ban đầu chỉ biết tàng hình, về sau phát triển thêm khả năng tạo trường lực vô hình và làm vật khác tàng hình. Sự phát triển này cho thấy một vấn đề thực tế của người viết: tàng hình đơn thuần khó làm nên những trận chiến đẹp mắt, nên năng lực thường được mở rộng.

Văn học thiếu nhi thì có tấm áo choàng tàng hình trong loạt truyện Harry Potter, một vật báu gia truyền. Ở đây tàng hình trở lại đúng truyền thống thần thoại: là đồ vật, được trao từ đời này sang đời khác, mang ý nghĩa gia đình nhiều hơn là sức mạnh.

Các kiểu tàng hình và điểm yếu của từng kiểu

Không phải cách tàng hình nào cũng như nhau. Cơ chế được chọn quyết định đối thủ có thể phát hiện nhân vật bằng cách nào.

Kiểu tàng hìnhCơ chế trong truyệnĐiểm yếu thường gặp
Trong suốtÁnh sáng đi xuyên qua cơ thểVẫn có bóng in, vẫn để lại dấu chân, hơi thở, tiếng động
Bẻ cong ánh sángÁnh sáng đi vòng quanh người dùngGợn méo nhẹ khi di chuyển, người tinh mắt có thể nhận ra
Ngụy trang hoà nềnDa hoặc áo đổi màu theo nềnLộ khi nền thay đổi nhanh hoặc khi đứng trước nền phức tạp
Đánh lừa tâm tríNgười khác vẫn thấy nhưng não bỏ quaCamera, gương, động vật không bị ảnh hưởng
Vật báuMũ, áo, nhẫn làm người mang vô hìnhCó thể bị lấy mất, hỏng, hoặc chỉ che được một phần

Kiểu đánh lừa tâm trí đáng chú ý vì về bản chất nó thuộc nhóm năng lực tâm trí hơn là không gian; danh mục năng lực tâm trí của trang có bàn về các năng lực tạo ảo ảnh. Với người đọc, chỉ cần nhớ: mỗi kiểu tàng hình để lại một kẽ hở khác nhau, và truyện hay thường cho đối thủ khai thác đúng kẽ hở ấy.

Nghịch lý con mắt vô hình và những giới hạn khác

Có một nghịch lý mà người đọc Người vô hình từ lâu đã chỉ ra: nếu toàn bộ cơ thể trong suốt, kể cả võng mạc, thì ánh sáng đi xuyên qua mắt mà không bị giữ lại. Võng mạc nhìn thấy được chính vì nó hấp thụ ánh sáng. Một người tàng hình hoàn toàn về lý sẽ mù. Muốn nhìn thấy, ít nhất phần võng mạc phải hấp thụ ánh sáng, tức là sẽ hiện ra như hai đốm mờ lơ lửng giữa không trung.

Ngoài nghịch lý ấy, truyện còn hay gắn các giới hạn thực tế: quần áo không tàng hình theo, nên nhân vật phải chọn giữa vô hình và mặc ấm; mưa, bụi, khói làm lộ đường viền cơ thể; chó và các loài vật đánh hơi vẫn phát hiện được; camera hồng ngoại thấy nhiệt cơ thể. Có truyện còn cho tàng hình tốn sức, giữ lâu sẽ khó trở lại hình dạng cũ, làm cho năng lực có thêm màu sợ hãi.

Những giới hạn này không chỉ để làm khó nhân vật. Chúng cho người viết cách dựng cảnh căng thẳng: một nhân vật tàng hình đứng im giữa phòng, nín thở, trong khi người canh gác đi qua với con chó đánh hơi là cảnh hồi hộp hơn nhiều so với một nhân vật vô hình tuyệt đối mà không ai làm gì được.

Vì sao tàng hình hay bị xem là năng lực "phụ" mà vẫn không thể thiếu

Trong các nhóm siêu anh hùng hay tổ đội phiêu lưu, nhân vật tàng hình hiếm khi là người mạnh nhất, nhưng gần như nhóm nào cũng cần một người như vậy. Lý do nằm ở vai trò mà năng lực này gánh trong câu chuyện.

  • Trinh sát: người tàng hình đi trước, nhìn thấy những gì người khác không được thấy, rồi quay về kể lại. Vai trò này cho người viết cách đưa thông tin vào truyện một cách tự nhiên.
  • Xâm nhập: lẻn vào nơi canh gác, lấy về một vật, giải cứu một người. Cảnh xâm nhập là loại cảnh hồi hộp mà năng lực chiến đấu khó tạo ra.
  • Bảo vệ: một số nhân vật làm được cả đồng đội tàng hình hoặc che giấu cả một nhóm, biến năng lực cá nhân thành năng lực tập thể.
  • Nghe lén và phát hiện bí mật: người vô hình đứng trong phòng họp của đối thủ là công cụ kể chuyện rất mạnh, nhưng cũng đặt nhân vật trước câu hỏi về quyền riêng tư của người khác.
  • Gánh phần cảm xúc: nhân vật quen bị người khác không nhìn thấy dễ được viết như người thấy mình bị bỏ quên, cần được công nhận, và năng lực trở thành ẩn dụ cho tính cách.

Nhờ những vai trò này, tàng hình hiếm khi đứng một mình trong truyện hiện đại. Nó thường đi kèm năng lực thứ hai như trường lực, xuyên tường hay dịch chuyển, để nhân vật vừa có chỗ đứng trong trận chiến vừa giữ được thế mạnh riêng là không ai nhìn thấy.

Khoa học đã tiến tới đâu và vì sao vẫn còn xa áo choàng tàng hình

Từ giữa những năm 2000, các nhóm nghiên cứu đã làm được những thiết bị gọi là "áo choàng tàng hình" bằng siêu vật liệu, loại vật liệu được thiết kế cấu trúc nhỏ để bẻ đường đi của sóng điện từ. Các thí nghiệm đầu tiên hoạt động với vi sóng, không phải ánh sáng nhìn thấy, với vật thể nhỏ và chỉ ở một số góc nhìn nhất định. Về sau có thêm những cách đơn giản hơn dùng thấu kính và lăng kính để che vật nhỏ trong phòng thí nghiệm.

Khó khăn lớn nhất là ánh sáng nhìn thấy gồm nhiều bước sóng, đến từ mọi hướng, còn người thì to và luôn cử động. Một thiết bị che hoàn hảo cho mọi màu, mọi góc, cho một cơ thể đang chạy vẫn nằm rất xa khả năng hiện nay. Phần chi tiết về siêu vật liệu được bàn ở danh mục khoa học năng lực của trang.

Tự nhiên thì đã có những "nghệ sĩ tàng hình" thật: bạch tuộc, mực đổi màu da trong tích tắc; nhiều loài sinh vật biển gần như trong suốt. Chúng không vô hình tuyệt đối, chỉ đủ để kẻ săn mồi bỏ qua trong vài giây quan trọng. Đó có lẽ là phiên bản tàng hình thực tế nhất mà con người có thể học theo.

Câu hỏi thường gặp

Chiếc nhẫn của Gyges là gì?

Đó là câu chuyện trong tác phẩm Cộng hoà của Plato về người chăn cừu tìm được chiếc nhẫn làm người đeo vô hình. Câu chuyện được dùng để hỏi rằng nếu chắc chắn không bị phát hiện, con người còn giữ công bằng hay không, và câu hỏi ấy vẫn được bàn tới ngày nay.

Người tàng hình hoàn toàn có nhìn thấy được không?

Về lý thì không. Võng mạc nhìn được nhờ hấp thụ ánh sáng, nếu nó trong suốt thì ánh sáng đi xuyên qua mà không được ghi nhận. Muốn nhìn thấy, phần võng mạc phải hiện ra, nên người tàng hình hoàn toàn mà vẫn nhìn được là quy ước của truyện.

Tàng hình khác xuyên tường thế nào?

Người tàng hình vẫn có khối lượng, vẫn chạm được vào đồ vật, chỉ là người khác không thấy. Người xuyên tường thì cơ thể đi qua được vật rắn, nhưng thường vẫn bị nhìn thấy. Hai năng lực đôi khi được gộp cho một nhân vật nhưng cơ chế hoàn toàn khác.

Áo choàng tàng hình bằng siêu vật liệu đã dùng được chưa?

Mới ở mức thí nghiệm. Các thiết bị đầu tiên chỉ che vật nhỏ với vi sóng hoặc ở vài góc nhìn nhất định. Che một người đang cử động trước mọi màu ánh sáng và mọi hướng nhìn vẫn còn rất xa khả năng kỹ thuật hiện nay.

Vì sao trong thần thoại tàng hình thường nằm ở một vật báu?

Vì như vậy năng lực có thể được trao, mượn hoặc đánh cắp, tạo ra những tình tiết như anh hùng phải đi xin vật báu hay kẻ xấu cướp lấy. Truyện tranh hiện đại thì thường biến tàng hình thành năng lực của cơ thể, không ai lấy đi được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138