Đi xuyên tường, hay xuyên vật thể, là năng lực làm cơ thể tạm thời không va chạm với vật chất khác, nhờ đó người dùng bước qua tường, cửa đóng kín, thậm chí để đạn và lưỡi dao đi qua người mà không hề hấn gì. Trong tiếng Anh người hâm mộ hay gọi là phasing hoặc intangibility. Khác với tàng hình, người xuyên tường thường vẫn bị nhìn thấy; khác với dịch chuyển, họ vẫn phải đi qua từng bước một.
Năng lực này nghe đơn giản nhưng lại đặt ra những câu hỏi rất buồn cười khi nghĩ kỹ: nếu xuyên được tường, vì sao không rơi xuyên sàn nhà? Nếu xuyên được mọi thứ, làm sao thở được? Bài này đi từ những hồn ma của truyện cổ tới các nhân vật truyện tranh nổi tiếng, rồi điểm qua giới hạn quen thuộc và điều vật lý thật nói về chuyện vật chất đi xuyên qua nhau.
Hồn ma và người đi xuyên tường: năng lực của những kẻ không còn thân xác
Trong truyện ma của gần như mọi nền văn hoá, hồn ma là những thực thể đi qua tường, cửa, vách mà không cần mở. Đó là cách người kể chuyện diễn đạt một ý rất đơn giản: thứ không còn thân xác thì không bị vật chất ngăn cản. Ở các truyện ấy, xuyên tường không phải năng lực đáng mơ ước mà là dấu hiệu của sự không thuộc về thế giới người sống.
Bước ngoặt đến từ văn học Pháp năm 1943 với truyện ngắn Người đi xuyên tường của Marcel Aymé. Nhân vật chính là một viên chức hiền lành bỗng phát hiện mình đi xuyên qua tường được. Truyện không có trận chiến nào, chỉ có một con người bình thường thử dùng năng lực để thoát khỏi cuộc sống đơn điệu, và cái giá của việc ấy được kể bằng giọng vừa hài hước vừa buồn. Câu chuyện nổi tiếng đến mức Paris có một bức tượng người đàn ông đang chui ra khỏi bức tường để tưởng nhớ nhà văn.
Cả hai nguồn ấy để lại một dấu ấn: xuyên tường thường gắn với sự cô độc, với người đứng giữa hai thế giới. Truyện tranh hiện đại giữ lại dấu ấn đó ở một số nhân vật, dù phần lớn đã biến năng lực thành công cụ chiến đấu và cứu người.
Các nhân vật xuyên vật thể tiêu biểu trong truyện tranh
Kitty Pryde của X-Men. Nhân vật ra mắt năm 1980, là một cô gái trẻ có khả năng làm cơ thể và những gì mình chạm vào đi xuyên qua vật chất. Người viết thường cho cô xuyên qua máy móc để làm hỏng mạch điện, một cách dùng năng lực thông minh hơn là chỉ né đòn.
Vision của Marvel. Nhân vật người máy này điều chỉnh được mật độ cơ thể: nhẹ đến mức xuyên qua mọi thứ, hoặc nặng và cứng như kim loại. Cách giải thích bằng mật độ biến xuyên tường thành một đầu của một thang năng lực, đầu kia là bất khả xâm phạm.
Các nhân vật siêu tốc độ rung người. Một số nhân vật chạy nhanh trong truyện tranh xuyên tường bằng cách rung các phân tử cơ thể thật nhanh để "lọt" qua khe giữa các phân tử của bức tường. Về vật lý, lời giải thích này không đứng vững, nhưng nó cho thấy người viết đã cố tìm một lý do nghe có vẻ khoa học.
Sân ga chín ba phần tư. Trong loạt truyện Harry Potter, học sinh đi xuyên qua một bức tường gạch ở nhà ga để tới sân ga bí mật. Đây không phải năng lực của nhân vật mà là phép thuật của địa điểm, một dạng cổng hơn là xuyên vật thể.
Những câu hỏi khó mà người viết phải trả lời
Năng lực xuyên vật thể buộc người viết giải quyết vài tình huống mà các năng lực khác không gặp. Bảng dưới là các câu hỏi hay gặp và những cách giải quen thuộc.
| Câu hỏi | Vì sao khó | Cách giải thường gặp |
|---|---|---|
| Sao không rơi xuyên sàn | Sàn cũng là vật chất như tường | Nhân vật chủ động giữ chân "đặc" hoặc chọn bộ phận nào xuyên |
| Sao thở được | Không khí cũng là vật chất | Năng lực chỉ tác động lên vật rắn, hoặc nhân vật nín thở khi xuyên |
| Sao nhìn thấy được | Mắt cần hấp thụ ánh sáng | Thường bị bỏ qua, coi như quy ước |
| Dừng giữa tường thì sao | Hai vật chiếm cùng chỗ | Nhân vật bị đẩy ra, bị thương nặng hoặc không thể trở lại hình dạng đặc |
| Có đánh được người khác không | Xuyên thì không chạm | Chuyển đổi rất nhanh giữa xuyên và đặc, hoặc chỉ xuyên một phần cơ thể |
Những lời giải này đều dựa vào một ý: xuyên vật thể là trạng thái nhân vật bật tắt có chủ đích, không phải trạng thái thường trực. Khi người viết cho năng lực tự kích hoạt ngoài ý muốn, như nhân vật đang ngủ thì xuyên qua giường, câu chuyện lập tức có thêm một tầng nguy hiểm và cũng có thêm chất hài.
Giới hạn và cái giá: biến năng lực phòng thủ thành chuyện sống còn
Không đánh mà cũng không bị đánh. Khi đang xuyên, nhân vật thường không chạm được đối thủ. Năng lực mạnh về phòng thủ nhưng yếu về tấn công, buộc nhân vật phải tính thời điểm chuyển trạng thái.
Vật liệu đặc biệt. Nhiều truyện có những chất liệu mà nhân vật không xuyên qua được, hoặc xuyên qua thì đau đớn. Đó là cách đơn giản để đối thủ dựng nhà giam phù hợp.
Thời gian giữ trạng thái. Giữ cơ thể ở trạng thái xuyên càng lâu càng mệt, có truyện còn cho nhân vật dần mất cảm giác về cơ thể mình.
Mang theo người khác. Kéo theo một đồng đội qua tường là cảnh quen thuộc, nhưng thường đi kèm giới hạn về số người và nguy cơ một ai đó bị kẹt lại giữa đường.
Bị mắc kẹt vĩnh viễn. Nỗi sợ lớn nhất của nhân vật xuyên vật thể là không thể trở lại trạng thái đặc, trôi dần qua mọi thứ như một hồn ma. Nhiều tập truyện xoay quanh đúng nỗi sợ này.
Dùng năng lực xuyên vật thể cho sáng tạo: những cách khai thác hay
Người mới viết thường chỉ dùng xuyên tường cho hai việc: né đòn và vào phòng khoá kín. Những tác phẩm được nhớ lâu thì đi xa hơn. Một cách quen thuộc là cho nhân vật thò tay xuyên vào bên trong máy móc rồi "đặc" lại một phần, làm đứt mạch hay kẹt bánh răng mà không cần phá vỏ ngoài. Cách khác là xuyên một phần cơ thể qua cánh cửa để nhìn phía bên kia, biến năng lực di chuyển thành năng lực trinh sát.
Xuyên vật thể cũng rất hợp với vai cứu hộ trong truyện. Nhân vật đi qua đống đổ nát để tìm người mắc kẹt, kéo người ra khỏi chiếc xe bẹp dúm, hoặc để những mảnh vỡ rơi xuyên qua mình và đồng đội. Những cảnh như thế cho năng lực một ý nghĩa ấm áp hơn là chỉ đánh đấm, và chúng đặc biệt hợp với nhân vật có tính cách hiền lành, ngại xung đột.
Ở tầng sâu hơn, xuyên tường là một ẩn dụ đẹp. Nhân vật đi qua được mọi bức tường thường là người không thuộc hẳn về nơi nào, đứng ngoài các nhóm, biết những điều người khác giấu sau cánh cửa. Người viết khéo léo dùng chính năng lực ấy để nói về sự cô đơn: thế giới không giữ được nhân vật, nhưng nhân vật cũng không chạm được vào ai. Đó là lý do truyện của Marcel Aymé, dù chẳng có trận chiến nào, vẫn được nhắc tới mỗi khi bàn về năng lực này. Khi bạn đọc một tác phẩm có nhân vật xuyên vật thể, hãy thử để ý xem người viết có chạm tới tầng ẩn dụ ấy hay dừng lại ở cảnh hành động.
Vật lý thật: vì sao bàn tay không lọt qua mặt bàn
Nguyên tử phần lớn là khoảng trống: hạt nhân rất nhỏ so với vùng mà các electron chiếm chỗ. Từ đó nhiều người suy ra rằng vật chất "gần như rỗng", nên đi xuyên qua nhau cũng không khó lắm. Thực tế ngược lại. Khi bạn đặt tay lên bàn, các electron của tay và của bàn không thể dồn vào cùng một trạng thái do một nguyên lý của cơ học lượng tử gọi là nguyên lý loại trừ Pauli, cộng thêm lực đẩy điện giữa chúng. Kết quả là cảm giác cứng chắc mà ta gọi là chạm.
Cơ học lượng tử cũng có một hiện tượng nghe rất giống xuyên tường: hiệu ứng đường hầm. Một hạt rất nhỏ như electron có xác suất đi qua một rào cản năng lượng mà theo vật lý cổ điển nó không đủ sức vượt. Hiện tượng này có thật và được dùng trong nhiều thiết bị điện tử. Nhưng xác suất giảm cực nhanh khi vật lớn lên; với một cơ thể người gồm số hạt khổng lồ, khả năng cả cơ thể cùng "lọt" qua tường nhỏ đến mức thực tế coi như không.
Vì vậy xuyên tường vẫn hoàn toàn là hư cấu. Lời giải thích "rung phân tử thật nhanh" trong truyện tranh nghe có lý nhưng không phù hợp với vật lý: rung nhanh chỉ làm vật nóng lên, không làm nó lọt qua vật khác.
Một lời nhắc nhỏ cho các bạn nhỏ mê cảnh đi xuyên tường
Cảnh nhân vật chạy thẳng vào bức tường gạch và biến mất là cảnh rất dễ khiến trẻ nhỏ muốn thử theo. Phụ huynh và anh chị có thể giải thích ngắn gọn vài điều sau khi xem cùng các em.
- Đó là kỹ xảo điện ảnh hoặc phép thuật trong truyện, không ai ngoài đời làm được, kể cả người lớn hay người tập luyện lâu năm.
- Lao người vào tường, cửa kính hay cửa tủ để "thử" có thể gây chấn thương đầu, gãy răng, đứt tay do kính vỡ.
- Có thể biến mong muốn ấy thành hoạt động an toàn: vẽ tranh nhân vật đi xuyên tường, dựng cảnh bằng giấy bìa, hay tự kể một câu chuyện có năng lực ấy.
- Khi xem phim, hãy hỏi các em năng lực ấy có giới hạn gì, nhân vật dùng nó để giúp ai. Câu hỏi giúp trẻ chú ý tới câu chuyện hơn là chỉ muốn bắt chước cảnh hành động.
Nói chuyện như vậy không làm mất vui khi xem phim. Ngược lại, trẻ hiểu rằng năng lực trong truyện có luật riêng, và đi theo luật ấy, tưởng tượng thêm cho nhân vật, thú vị hơn nhiều so với tự thử bằng cơ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Đi xuyên tường khác tàng hình thế nào?
Người tàng hình vẫn có thân thể chạm được vào đồ vật, chỉ là không ai thấy. Người đi xuyên tường thì cơ thể đi qua vật rắn nhưng thường vẫn bị nhìn thấy. Một số nhân vật có cả hai năng lực, nhưng về cơ chế chúng hoàn toàn khác nhau.
Vì sao nhân vật xuyên tường không rơi xuyên sàn nhà?
Đa số truyện cho rằng nhân vật chủ động chọn phần cơ thể nào xuyên và phần nào vẫn đặc, nên chân vẫn đứng được trên sàn. Một số truyện lại khai thác đúng chỗ này, để nhân vật mất kiểm soát và rơi qua nhiều tầng, tạo tình huống nguy hiểm.
Hiệu ứng đường hầm lượng tử có giúp người đi xuyên tường không?
Không. Hiệu ứng đường hầm có thật với các hạt rất nhỏ như electron, nhưng xác suất giảm cực nhanh khi vật lớn lên. Với cơ thể người gồm số hạt khổng lồ, khả năng lọt qua tường nhỏ đến mức thực tế coi như không xảy ra.
Truyện Người đi xuyên tường của ai?
Đó là truyện ngắn của nhà văn Pháp Marcel Aymé, xuất bản năm 1943, kể về một viên chức bình thường phát hiện mình đi xuyên qua tường được. Truyện hài hước pha buồn, và ở Paris có một bức tượng người chui ra khỏi tường để tưởng nhớ tác phẩm.
Vì sao chạm tay vào bàn lại thấy cứng nếu nguyên tử phần lớn là khoảng trống?
Vì các electron của tay và của bàn không thể dồn vào cùng một trạng thái theo nguyên lý loại trừ Pauli, cộng với lực đẩy điện giữa chúng. Hai lực ấy tạo ra cảm giác cứng chắc, dù về kích thước nguyên tử phần lớn là khoảng trống.