QuyenNang.comQuyền Năng
Tự xây hệ năng lực cho truyện

Cân bằng nhóm nhân vật có năng lực: chia vai, bù trừ để ai cũng có cảnh riêng

Cách chia vai cho một nhóm nhân vật có năng lực: năng lực bù trừ, mỗi người một cảnh tỏa sáng, xử lý thành viên quá mạnh hoặc bị bỏ rơi trong bản thảo.

Five young Vietnamese friends sitting in a loose circle on a rooftop at sunset, seen from behind, wind lifting their shirts, warm orange sky and indigo clouds

Một nhóm nhân vật có năng lực cân bằng khi mỗi người giải được một loại vấn đề mà người khác không giải được, khi năng lực của họ cần nhau để làm việc lớn, và khi mỗi người có ít nhất một cảnh mà chỉ họ mới cứu được tình thế. Cân bằng không có nghĩa là mạnh ngang nhau; nó có nghĩa là không ai thừa.

Bài này đưa ra cách chia vai theo loại vấn đề thay vì theo sức đánh, cách thiết kế năng lực móc vào nhau, một bảng soát để tìm thành viên đang bị bỏ rơi trong bản thảo, và cách xử lý khi một người trong nhóm mạnh hơn hẳn số còn lại. Các ví dụ đều là ví dụ giả định, tự đặt cho bài.

Vì sao nhóm đông người hay hỏng ở năng lực

Khi viết một nhóm, người viết thường nghĩ ra từng nhân vật riêng lẻ, mỗi người một năng lực đẹp, rồi mới ghép lại. Kết quả hay gặp là ba người cùng giỏi đánh trực diện, một người mạnh hơn hẳn, còn một người có năng lực chẳng bao giờ dùng tới. Đến chương mười, người đọc quên mất nhân vật thứ năm còn trong nhóm.

Gốc của vấn đề là năng lực được thiết kế để gây ấn tượng chứ không phải để giải quyết vấn đề của câu chuyện. Truyện sinh ra các tình huống khó: phải vào được nơi canh gác, phải tìm ra kẻ nói dối, phải cứu người đang bị thương, phải đánh lui một đối thủ mạnh. Nếu năng lực của cả nhóm chỉ trả lời câu cuối, thì ba tình huống đầu sẽ hoặc bị bỏ qua, hoặc được giải bằng may mắn.

Một nhóm tốt giống một bộ đồ nghề: cái búa không thay được cái tua vít, và người thợ giỏi biết lúc nào lấy cái nào. Khi bạn bắt đầu từ danh sách vấn đề mà truyện sẽ đặt ra, việc chia năng lực trở nên tự nhiên, và mỗi nhân vật có lý do tồn tại ngay từ thiết kế. Mạnh hay yếu khi ấy chỉ là chuyện thứ yếu so với câu hỏi: không có người này, nhóm mất khả năng làm gì.

Chia vai theo loại vấn đề, không theo sức đánh

Bảng dưới gợi ý các loại vấn đề thường gặp trong truyện phiêu lưu có năng lực. Nhóm không cần đủ mọi ô; chọn những loại vấn đề truyện của bạn thật sự đặt ra, rồi bảo đảm mỗi loại có người lo.

Loại vấn đềVai trong nhómVí dụ năng lực giả định
Đối đầu trực diệnMũi nhọnCứng hoá da thành đá trong mười nhịp thở
Bảo vệ người khácLá chắnDựng vòm gió quanh một nhóm nhỏ, không đi lại được khi giữ vòm
Tìm thông tin, phát hiện dối tráCon mắtNghe được nhịp tim của người trong cùng phòng
Di chuyển, xâm nhập, thoát thânĐôi chânĐi qua bóng của vật thể sang bóng khác trong tầm nhìn
Chữa trị, hồi sứcNgười giữ lửaTruyền sức bền của mình sang người khác qua cái nắm tay
Thuyết phục, xử lý con ngườiCầu nốiKhông có năng lực, giỏi nói chuyện và được nhiều người tin

Hàng cuối đáng chú ý: một thành viên không có năng lực, hoặc có năng lực rất nhỏ, thường là người giữ cho nhóm gần với đời thường và là người người đọc dễ đặt mình vào nhất. Họ cũng là phép thử tốt cho bạn: nếu người không có năng lực vẫn có cảnh quan trọng, nhóm của bạn đang được chia vai theo vấn đề chứ không theo sức mạnh.

Thiết kế năng lực móc vào nhau

Năng lực bù điểm yếu của nhau. Người dựng vòm gió không di chuyển được khi giữ vòm, nên cần người đi qua bóng để đưa cả nhóm ra khỏi vòng vây. Mỗi giới hạn của một người là cơ hội để người khác tỏa sáng. Khi thiết kế giới hạn cho từng nhân vật, hãy nghĩ luôn ai trong nhóm sẽ lấp chỗ trống ấy.

Năng lực kết hợp ra hiệu ứng mới. Gió của người này thổi lửa của người kia thành tường lửa; người nghe nhịp tim chỉ đường cho người đi qua bóng vào đúng phòng có con tin. Những đòn kết hợp làm người đọc thấy nhóm mạnh hơn tổng các thành viên, và cho bạn một phần thưởng để dành tới cao trào.

Năng lực có thể cản nhau. Không phải kết hợp nào cũng tốt. Nếu năng lực làm im lặng của một người khiến người nghe nhịp tim mất tác dụng, họ phải phối hợp thời điểm. Những va chạm nhỏ kiểu này tạo ra xung đột trong nhóm rất tự nhiên mà không cần ai phải xấu tính.

Một năng lực chỉ có giá trị khi có người khác. Ví dụ giả định: một cô gái chỉ có thể khuếch đại năng lực của người đang nắm tay mình. Một mình cô không làm được gì, nhưng cô là người duy nhất biến cả nhóm thành thứ có thể thắng trận cuối. Kiểu năng lực này buộc truyện phải nói về sự tin tưởng.

Bảng soát thời lượng: ai đang bị bỏ rơi

Sau khi viết xong một phần bản thảo, đếm số cảnh mỗi thành viên có đóng góp quyết định. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một bản thảo mười hai chương, nhóm năm người.

Thành viênCảnh dùng năng lựcCảnh quyết định thắng thuaCảnh nội tâm riêng
Mũi nhọn1443
Lá chắn921
Con mắt612
Đôi chân300
Cầu nối014

Đọc bảng này, thấy ngay Đôi chân đang thành người đứng hình: có mặt nhưng không có cảnh nào thay đổi diễn biến và không có cảnh nội tâm. Hai cách sửa: thêm một tình huống mà chỉ năng lực đi qua bóng giải được, hoặc gộp vai này vào người khác rồi bỏ nhân vật. Một nhóm bốn người đều có sức sống tốt hơn nhóm năm người có một cái bóng.

Cột cảnh nội tâm cũng đáng nhìn kỹ. Cầu nối không dùng năng lực lần nào nhưng có bốn cảnh nội tâm và một cảnh quyết định, nghĩa là nhân vật này đang sống tốt dù không có phép. Ngược lại, Mũi nhọn có nhiều cảnh đánh nhất nhưng chỉ ba cảnh nội tâm, nên dễ thành một cỗ máy chiến đấu. Bảng không bắt các cột phải bằng nhau, chỉ giúp bạn thấy chỗ lệch để quyết định có chủ ý.

Khi một thành viên mạnh vượt hẳn phần còn lại

Rất nhiều nhóm trong truyện có một người mạnh hơn hẳn phần còn lại. Điều này không sai; nó chỉ cần được xử lý có chủ ý. Cách thứ nhất là cho người mạnh nhất một giới hạn khiến họ không thể có mặt mọi lúc: năng lực của họ cần thời gian hồi sức dài, hoặc dùng ở nơi đông người sẽ gây hại cho dân thường, hoặc họ đang bị theo dõi và không thể lộ diện.

Cách thứ hai là chia vấn đề theo kiểu sức mạnh của họ không giải được. Người đánh bại được cả đội quân vẫn bất lực trước một lời nói dối, một vụ mất tích cần lần theo dấu vết, hay một đứa trẻ đang sợ hãi cần được dỗ dành. Khi truyện đặt ra những bài toán đó, những thành viên khác tự nhiên có sân khấu.

Cách thứ ba là để chính khoảng cách sức mạnh ấy thành mâu thuẫn trong nhóm. Người mạnh nhất có thể ngạo mạn, hoặc ngược lại, mệt mỏi vì mọi người luôn trông chờ ở mình. Các thành viên khác có thể phụ thuộc quá mức, hoặc ganh tị, hoặc cố chứng minh bản thân và mắc sai lầm. Từ đó nhóm không chỉ là nơi các năng lực đứng cạnh nhau mà là nơi con người va chạm.

Ví dụ giả định: sửa một nhóm năm người bị lệch

Hình dung một bản thảo về năm học trò ở một trường dạy năng lực vùng ven biển. Bản đầu tiên có ba người điều khiển nguyên tố: lửa, nước, sét; một người siêu sức mạnh; một người đọc được cảm xúc. Đọc lại, người viết thấy mọi cảnh hành động đều là ba người nguyên tố bắn phép, người siêu sức mạnh xông lên, còn người đọc cảm xúc chỉ đứng nói ai đang sợ.

Bước sửa đầu tiên là liệt kê vấn đề truyện thật sự đặt ra: một kẻ phản bội trong trường, một hòn đảo bị phong toả, một người bạn mất tích. Ngay lập tức thấy ba năng lực nguyên tố đều phục vụ cùng một loại vấn đề là đánh nhau. Người viết giữ lửa làm mũi nhọn, đổi người điều khiển nước thành người điều khiển sương mù để che giấu và xâm nhập, còn người điều khiển sét chuyển sang cảm nhận dòng điện trong cơ thể sống, tức là tìm được người đang trốn sau tường.

Người đọc cảm xúc được giao vai lần ra kẻ phản bội, với một giới hạn mới: chỉ đọc được người đang nhìn thẳng vào mắt mình. Người siêu sức mạnh được cho một cái giá là sau mỗi lần dùng tay run đến mức không cầm nổi bát cơm, nên cần bạn bè chăm. Sau ba thay đổi ấy, mỗi vấn đề lớn có một người lo, và nhóm có lý do để dựa vào nhau.

Quy trình dựng nhóm từ con số không

Quy trình dưới đây áp dụng được cho nhóm từ ba tới bảy người. Nhóm đông hơn thường cần chia thành các nhóm nhỏ có trưởng nhóm riêng.

  1. Liệt kê năm đến bảy vấn đề lớn truyện sẽ đặt ra. Viết dưới dạng câu hỏi: làm sao vào được, làm sao biết ai phản bội, làm sao giữ được người bị thương sống sót qua đêm.
  2. Gán mỗi vấn đề cho một vai. Một người có thể giữ hai vai, nhưng không ai giữ quá hai.
  3. Thiết kế năng lực cho từng vai, kèm một giới hạn mà người khác lấp được. Ghi rõ ai lấp chỗ trống của ai.
  4. Nghĩ ra một đòn kết hợp cho mỗi cặp quan trọng. Giữ một đòn kết hợp lớn cho cao trào, chưa dùng sớm.
  5. Gắn cho mỗi người một mâu thuẫn với ít nhất một thành viên khác. Mâu thuẫn có thể về cách làm, về quá khứ, hay về giá trị.
  6. Phác lịch tỏa sáng. Ghi chương nào là chương của ai, để không ai im lặng quá lâu.

Sau sáu bước, đọc lại danh sách và tự hỏi: nếu bỏ một người, truyện mất gì? Nếu câu trả lời là không mất gì, người đó cần được thiết kế lại hoặc rời khỏi nhóm.

Câu hỏi thường gặp

Nhóm nhân vật nên có mấy người là vừa?

Không có con số đúng cho mọi truyện. Ba đến năm người thường dễ theo dõi nhất với truyện dài vừa phải, vì người đọc nhớ được tên, giọng nói và năng lực của từng người. Nhóm đông hơn nên chia thành nhóm nhỏ hoặc có vài người chỉ xuất hiện theo từng phần.

Có nên để hai thành viên trùng loại năng lực không?

Có thể, nếu bạn cho họ khác nhau về cách dùng, giới hạn hoặc tính cách. Hai người cùng điều khiển lửa, một người dùng như vũ khí, một người dùng để sưởi ấm và nấu ăn cho cả nhóm, sẽ tạo ra những cuộc tranh luận thú vị về cách sống với năng lực.

Làm sao giới thiệu năm nhân vật có năng lực mà người đọc không bị rối?

Giới thiệu từng người qua một cảnh họ dùng năng lực để giải một vấn đề nhỏ, thay vì giới thiệu cả nhóm cùng lúc. Gắn cho mỗi người một chi tiết dễ nhớ ngoài năng lực, như cách nói, món đồ luôn mang theo, hay một thói quen.

Thành viên không có năng lực nên làm gì trong nhóm toàn người có năng lực?

Họ thường giữ vai người lập kế hoạch, người thuyết phục, người chăm sóc hoặc người nhìn ra điều mà những người mạnh bỏ qua. Cho họ ít nhất một cảnh quyết định mà không năng lực nào làm thay được, như một quyết định đạo đức hay một lời nói đúng lúc.

Có nên cho một thành viên trong nhóm chết để tăng kịch tính không?

Chỉ khi cái chết ấy có ý nghĩa với câu chuyện và với những người còn lại, không chỉ để gây sốc. Nếu nhân vật ấy chưa có cảnh riêng, chưa được người đọc yêu, cái chết sẽ không có sức nặng. Cũng cân nhắc vai của họ: khi họ mất, nhóm mất khả năng gì và phải xoay xở ra sao.

Đòn kết hợp của nhóm nên xuất hiện khi nào trong truyện?

Nên gieo sớm bằng những lần phối hợp nhỏ, thậm chí thất bại, để người đọc thấy nhóm đang học cách làm việc cùng nhau. Đòn kết hợp lớn nhất nên giữ tới gần cao trào, khi nó là kết quả của cả chặng đường gắn bó chứ không phải một chiêu xuất hiện từ hư không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138