QuyenNang.comQuyền Năng
Năng lực thể chất

Siêu tốc độ: năng lực chạy nhanh hơn âm thanh trong thần thoại, truyện và vật lý

Siêu tốc độ là gì, Hermes, Đới Tông và các nhân vật chạy nhanh được kể ra sao, vì sao người chạy nhanh trong truyện sẽ đói, nóng và khó dừng lại.

Blurred silhouette of a runner sprinting along an empty coastal road in Khánh Hòa at sunrise, long exposure motion streaks, wind-swept sand, deep blue and orange tones

Siêu tốc độ là năng lực hư cấu giúp một nhân vật di chuyển, phản xạ và suy nghĩ nhanh hơn con người bình thường rất nhiều lần, có khi nhanh hơn âm thanh hay gần tốc độ ánh sáng. Nhân vật siêu tốc độ có thể chạy qua cả thành phố trong một nhịp thở, bắt viên đạn giữa không trung, hoặc làm xong một ngày việc trong vài giây.

Năng lực này nghe đơn giản nhưng lại là một trong những năng lực "khó nuôi" nhất về logic: chạy nhanh kéo theo chuyện ma sát, nhiệt, năng lượng, cách nhìn và cả cảm nhận thời gian. Bài dưới đi từ thần thoại tới truyện tranh, rồi so với giới hạn thật của cơ thể người, để bạn hiểu vì sao các tác giả phải nghĩ ra nhiều "luật" phụ cho nhân vật chạy nhanh.

Siêu tốc độ gồm những gì: không chỉ là chạy nhanh

Trong cách phân loại năng lực, siêu tốc độ thường gồm ba thành phần. Thứ nhất là tốc độ di chuyển: chạy, bơi hoặc bay nhanh. Thứ hai là tốc độ phản xạ: thấy và phản ứng kịp với thứ đang lao tới, như né tên bay. Thứ ba là tốc độ nhận thức: đầu óc xử lý thông tin nhanh tới mức thế giới xung quanh như chậm lại. Một nhân vật chỉ có thành phần thứ nhất mà thiếu hai thành phần sau sẽ đâm vào tường ngay bước đầu, nên các truyện viết kỹ đều ngầm gán đủ cả ba.

Người ta cũng chia cấp theo mốc quen thuộc. Bậc một là nhanh hơn vận động viên giỏi nhất, chừng vài chục ki-lô-mét một giờ. Bậc hai là nhanh ngang xe hơi, tàu hoả. Bậc ba là vượt tốc độ âm thanh, khoảng 1.200 ki-lô-mét một giờ ở mặt đất. Bậc cao nhất là "gần tốc độ ánh sáng", nơi các truyện bắt đầu cho nhân vật chạy xuyên thời gian hay xuyên vật thể, và năng lực đã lấn sang loại khác.

Siêu tốc độ cũng nên được tách khỏi dịch chuyển tức thời. Người siêu tốc vẫn phải đi qua từng mét đường, chỉ là rất nhanh; người dịch chuyển thì biến mất ở chỗ này và hiện ra ở chỗ kia mà không đi qua khoảng giữa. Sự khác biệt này quan trọng khi viết: người chạy nhanh vẫn có thể bị chặn bởi một bức tường hay một con sông.

Thần thoại và truyện cổ: từ đôi dép có cánh tới bùa thần hành

Hermes – Hy Lạp. Sứ giả của các vị thần, đi đôi dép có cánh và đội mũ có cánh, đi lại giữa đỉnh Olympus, trần gian và cõi âm. Tốc độ của Hermes gắn với nghề đưa tin, nên hình ảnh đôi dép có cánh về sau thành biểu tượng của tốc độ và truyền tin.

Atalanta – Hy Lạp. Nữ thợ săn chạy nhanh tới mức thách mọi người cầu hôn thi chạy với mình. Theo câu chuyện phổ biến, một chàng trai thắng nhờ thả ba quả táo vàng để nàng dừng lại nhặt. Chi tiết ấy rất đáng để ý: người nhanh nhất không thua vì chậm, mà vì bị đánh lạc hướng.

Thần hành trong truyện Trung Hoa. Trong tiểu thuyết Thủy Hử, nhân vật Đới Tông có biệt hiệu Thần Hành Thái Bảo, buộc bùa vào chân để mỗi ngày đi được hàng trăm dặm, dùng vào việc đưa thư. Các truyện võ hiệp về sau phát triển thêm ý "khinh công", thân nhẹ như chim, lướt trên ngọn cỏ, đây là hình mẫu tốc độ quen thuộc với người đọc Việt qua bản dịch.

Ngựa và chim thần. Nhiều nền văn hoá trao tốc độ cho con vật thay vì con người: ngựa sắt của Thánh Gióng phun lửa phi khắp chiến trường, ngựa có cánh Pegasus của Hy Lạp, chim thần Garuda của Ấn Độ. Người xưa dường như hình dung tốc độ như một thứ phải cưỡi lên, chứ không phải thứ nằm trong đôi chân.

Truyện tranh và phim: nhân vật chạy nhanh và những "luật" đi kèm

Từ thập niên 1940, truyện tranh Mỹ đưa siêu tốc độ thành năng lực chính của cả một dòng nhân vật. Những cái tên dưới đây được nêu ở mức thông tin phổ biến:

  • The Flash: phiên bản đầu (Jay Garrick) ra mắt năm 1940, phiên bản Barry Allen năm 1956 được nhiều người xem là mốc mở đầu một giai đoạn mới của truyện tranh Mỹ. Truyện về sau đặt ra một nguồn năng lượng hư cấu để giải thích vì sao nhân vật không bị ma sát thiêu cháy.
  • Quicksilver: nhân vật đột biến trong vũ trụ X-Men, ra mắt năm 1964, thường được viết với tính khí nóng nảy, sốt ruột vì thế giới quá chậm so với mình.
  • Superman: ngoài sức mạnh còn có tốc độ cực lớn, cho thấy siêu tốc độ thường được ghép vào bộ năng lực của nhân vật "toàn diện".
  • Manga và anime: nhiều tác phẩm cho nhân vật kỹ thuật di chuyển chớp nhoáng dựa trên luyện tập hoặc năng lượng, kèm hiệu ứng "biến mất rồi xuất hiện" mà thực chất là tốc độ.
  • Phim người đóng: cảnh quay chậm toàn bộ căn phòng trong khi nhân vật siêu tốc đi lại bình thường đã thành một kiểu cảnh quen thuộc, dùng để cho khán giả "đứng" trong nhận thức của nhân vật.

Điểm đáng học của các truyện này là chúng không chỉ nói "nhân vật rất nhanh" mà phải trả lời những câu hỏi khó: chạy nhanh vậy có cháy giày không, có thở được không, dừng lại thế nào. Mỗi câu trả lời là một luật phụ của thế giới truyện. Một số luật nghe khoa học, một số hoàn toàn hư cấu, nhưng sự nhất quán mới là điều làm người đọc tin.

Cái giá của tốc độ: những vấn đề nhân vật siêu tốc phải đối mặt

Nếu đặt một người chạy nhanh hơn âm thanh vào thế giới thật, hàng loạt vấn đề vật lý và sinh học xuất hiện. Nhiều truyện khéo biến chính các vấn đề này thành giới hạn của nhân vật.

Vấn đềVì sao xảy raTruyện thường xử lý thế nào
Đói liên tụcĐộng năng tăng theo bình phương vận tốc, chạy nhanh gấp đôi cần năng lượng gấp bốnNhân vật ăn rất nhiều, ngất khi thiếu năng lượng
Ma sát và nhiệtKhông khí và mặt đất cọ xát, sinh nhiệt lớnGán một lớp bảo vệ hư cấu hoặc trang phục đặc biệt
Tiếng nổ siêu thanhVượt tốc độ âm thanh tạo sóng xung kích làm vỡ kínhNhân vật phải giảm tốc trong thành phố
Dừng lạiGiảm tốc đột ngột tạo lực rất lớn lên cơ thể và người được bế theoNhân vật phải "đỡ" người khác thật khéo, có khi thất bại
Cô đơn trong thời gianNhận thức nhanh khiến thế giới như đứng yên, ai nói gì cũng chậmNhân vật sốt ruột, khó gần, thấy đời dài lê thê

Hàng cuối là cái giá giàu cảm xúc nhất. Một nhân vật mà một buổi chiều trôi qua bằng cả tuần với người khác sẽ sống trong sự chờ đợi triền miên. Nhiều truyện dùng chi tiết này để nói về sự khác biệt và sự kiên nhẫn, khiến năng lực tốc độ trở thành câu chuyện về cách sống cùng người khác.

Con người nhanh tới đâu: những con số có thật

Kỷ lục 100 mét nam hiện nay là 9,58 giây, do Usain Bolt lập tại Berlin năm 2009. Tốc độ cao nhất của anh trong đoạn chạy ấy được đo vào khoảng hơn 44 ki-lô-mét một giờ, nhanh hơn xe máy đi trong phố nhưng chậm hơn nhiều loài thú. Các nhà sinh cơ học từng phân tích rằng giới hạn tốc độ chạy của người nằm ở chỗ cơ co nhanh tới đâu trong khoảnh khắc chân chạm đất, chứ không đơn thuần ở chỗ cơ khoẻ tới đâu, và có ý kiến cho rằng về lý thuyết cơ thể người còn có thể nhanh hơn kỷ lục hiện tại một chút. Đây vẫn là vùng còn bàn luận, chưa có con số chốt.

Về phản xạ, luật điền kinh coi việc rời bàn đạp xuất phát sớm hơn 0,1 giây sau tiếng súng là phạm luật, vì người ta xem khoảng thời gian ngắn hơn đó là không đủ để nghe và phản ứng. Con số này cho thấy ngay cả vận động viên giỏi nhất cũng cần khoảng một phần mười giây để thấy, nghe và cử động. Nhân vật né đạn trong truyện cần phản xạ nhanh hơn hàng nghìn lần.

Vậy siêu tốc độ có thể có thật không? Với cơ thể người hiện nay thì không. Xương sẽ gãy khi chịu lực tiếp đất ở tốc độ cao, phổi không lấy đủ khí, tim không bơm kịp. Ngay cả khi có một sinh vật chạy cực nhanh, nó sẽ cần cơ thể rất khác người, cũng như loài báo săn chỉ giữ được tốc độ tối đa trong một quãng ngắn rồi phải nghỉ.

Viết nhân vật siêu tốc độ: giữ luật cho nhất quán

Lỗi phổ biến nhất khi viết nhân vật chạy nhanh là tốc độ thay đổi theo nhu cầu cảnh: lúc cần thì nhân vật nhanh hơn ánh sáng, lúc tác giả muốn có kịch tính thì nhân vật lại chậm vài giây để để lỡ việc quan trọng. Người đọc sẽ hỏi ngay vì sao. Cách chữa đơn giản là định trước một mức trần rõ ràng và một điều kiện để vượt mức trần đó, kèm cái giá phải trả.

Một ví dụ giả định: nhân vật một cậu bé ở Cần Thơ chạy nhanh ngang xe máy, nhưng chỉ khi đường khô; đường trơn sau mưa thì cậu trượt ngã như người thường. Mỗi lần chạy hết tốc lực, cậu đói lả và phải ăn ngay. Chỉ với hai luật ấy, truyện đã có những cảnh căng thẳng mùa mưa, có lý do cho nhân vật mang theo đồ ăn và có điểm yếu để đối thủ khai thác.

Đừng quên tốc độ ảnh hưởng tới cách nhân vật nhìn người khác. Người nhanh thường thiếu kiên nhẫn, hay ngắt lời, hay làm thay người khác vì nghĩ "để mình làm cho nhanh". Biến điều đó thành một nét tính cách, rồi để nhân vật học cách chậm lại, là một vòng phát triển nhân vật rất tự nhiên.

Lời dặn an toàn cho các bạn nhỏ

Siêu tốc độ chỉ có trong truyện và phim. Cảnh nhân vật lao vun vút qua phố, nhảy qua xe đang chạy hay chạy trên mặt nước đều là kỹ xảo, không có ai làm được thật. Các bạn nhỏ thích chạy nhanh thì hãy chạy ở sân trường, sân vận động, công viên rộng, có người lớn trông. Đừng chạy thi qua đường, đừng chạy trên cầu thang, mép hồ, sàn ướt hay ban công, đừng đuổi theo xe đang chạy. Ngã khi đang chạy nhanh có thể gãy tay, va đầu rất nguy hiểm.

Muốn chạy nhanh hơn thật thì có cách thật: khởi động kỹ, tập đều với thầy cô thể dục hoặc huấn luyện viên, uống đủ nước, mang giày vừa chân và nghỉ khi mệt. Tốc độ của cơ thể người tăng chậm qua nhiều tháng tập, và đó là điều đáng tự hào hơn bất kỳ năng lực tưởng tượng nào.

Câu hỏi thường gặp

Nhân vật siêu tốc độ nổi tiếng nhất là ai?

Trong truyện tranh Mỹ, The Flash thường được xem là nhân vật gắn liền với siêu tốc độ nhất, với phiên bản đầu năm 1940 và phiên bản Barry Allen năm 1956. Trong thần thoại, Hermes với đôi dép có cánh là hình ảnh tốc độ quen thuộc nhất của phương Tây.

Người chạy nhanh nhất thế giới đạt tốc độ bao nhiêu?

Usain Bolt giữ kỷ lục 100 mét nam với 9,58 giây năm 2009, tốc độ tức thời cao nhất khoảng hơn 44 ki-lô-mét một giờ. Đây là con số có thật cao nhất của con người khi chạy bằng chân, còn mọi tốc độ cao hơn trong truyện đều là hư cấu.

Siêu tốc độ khác dịch chuyển tức thời thế nào?

Người siêu tốc vẫn phải đi qua từng điểm trên đường, nên có thể bị chặn bởi vật cản. Người dịch chuyển tức thời biến mất ở nơi này và xuất hiện ở nơi khác mà không đi qua khoảng giữa. Hai năng lực có giới hạn rất khác nhau khi viết truyện.

Vì sao nhân vật siêu tốc trong truyện hay ăn nhiều?

Vì năng lượng cần để di chuyển tăng rất nhanh theo tốc độ: chạy nhanh gấp đôi cần năng lượng gấp khoảng bốn lần. Nhiều tác giả giữ chi tiết này để năng lực có vẻ hợp lý hơn và để nhân vật có một điểm yếu đời thường dễ đồng cảm.

Chạy nhanh hơn âm thanh thì chuyện gì xảy ra?

Vật vượt tốc độ âm thanh tạo ra sóng xung kích, nghe như tiếng nổ lớn và có thể làm vỡ kính. Trong thế giới thật, chỉ máy bay hoặc vật thể được thiết kế đặc biệt mới làm được; cơ thể người không thể chịu nổi luồng không khí và nhiệt ở tốc độ đó.

Có nên cho trẻ tập chạy nhanh như siêu anh hùng không?

Trẻ nên chạy nhảy vận động mỗi ngày ở nơi an toàn, có người lớn trông, nhưng không nên chạy thi ở đường phố, cầu thang hay mép nước. Muốn tập chạy nghiêm túc, hãy cho trẻ tập với giáo viên thể dục hoặc huấn luyện viên để có khởi động và nghỉ ngơi đúng cách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138