QuyenNang.comQuyền Năng
Điều khiển nguyên tố

Năng lực điều khiển nước: Poseidon, Long Vương, thủy thuật và cái giá

Điều khiển nước trong thần thoại Hy Lạp, Trung Hoa, Nhật Bản và Việt Nam, cách truyện tranh, hoạt hình xây thủy thuật, giới hạn thường gặp và bài học an toàn sông nước.

Woman in conical hat rowing a small wooden boat across a calm river in Ninh Binh at sunrise, mist over the water, seen from behind

Điều khiển nước là năng lực nắn dòng chảy, gọi mưa, dâng sóng hoặc biến nước thành vũ khí và khiên chắn; trong truyện, đây là nguyên tố mềm nhất nhưng cũng đáng sợ nhất. Nước có thể là giọt sương trên lá hay cơn lũ cuốn trôi cả làng. Người điều khiển nước vì thế thường được viết như người kiên nhẫn, biết chờ, biết đổi hình theo hoàn cảnh.

Bài này tóm lược nước trong thần thoại các nơi, cách hoạt hình và truyện tranh xây thủy thuật, những giới hạn hay gặp, và cuối cùng là chuyện thật nhất: trẻ em Việt Nam sống gần sông, hồ, biển cần học gì để không biến nước thành nỗi đau.

Nước trong thần thoại: những vị thần giữ biển và gọi mưa

Trong thần thoại Hy Lạp, Poseidon là thần biển cả, cầm cây đinh ba và được tin là gây ra động đất. Một câu chuyện nổi tiếng kể Poseidon và nữ thần Athena tranh nhau làm thần bảo hộ thành Athens: Poseidon đâm đinh ba xuống đá làm phun ra dòng nước, Athena tặng cây ô-liu, và người dân chọn Athena. Truyện có nhiều dị bản, có bản kể dòng nước ấy mặn, có bản kể Poseidon tặng ngựa. Dù kể kiểu nào, thần biển vẫn hiện lên là người có sức mạnh lớn nhưng không phải lúc nào cũng được lòng người.

Ở phương Đông, nước gắn với rồng. Truyền thuyết Trung Hoa có Tứ Hải Long Vương cai quản bốn biển và lo việc làm mưa. Trong Tây Du Ký có đoạn một vị Long Vương làm mưa sai giờ, sai lượng so với lệnh trời và phải chịu tội. Chi tiết ấy cho thấy một quan niệm thú vị: kẻ nắm nước trong tay cũng phải làm đúng luật, vì mưa sai lúc là mất mùa cho cả vùng.

Thần thoại Nhật Bản có Ryūjin, vị thần rồng của biển, được kể là sở hữu những viên ngọc làm thủy triều lên xuống. Ở Việt Nam, câu chuyện quen nhất là Thủy Tinh dâng nước đánh Sơn Tinh vì không cưới được Mị Nương, và người xưa dùng truyện ấy để giải thích những mùa lũ hằng năm. Phần kể đầy đủ về Sơn Tinh, Thủy Tinh nằm ở danh mục thần thoại Việt Nam của trang; ở đây chỉ cần ghi nhận rằng trong hình dung của người Việt, sức mạnh của nước gắn chặt với lũ lụt và cuộc sống ven sông.

Truyện tranh và hoạt hình xây thủy thuật ra sao

Thủy thuật như một môn võ. Phim hoạt hình Avatar: Tiết khí sư cuối cùng cho người dùng thủy thuật chuyển động mềm, tròn, lấy cảm hứng từ Thái cực quyền. Nhân vật Katara dùng nước làm roi, làm khiên, đóng băng đối thủ và cả chữa thương. Sức mạnh của họ gắn với Mặt Trăng: mạnh nhất vào đêm trăng tròn, mất hẳn khi nguyệt thực. Đây là cách đặt luật rất gọn mà người xem nhớ ngay.

Chủ nhân đại dương. Aquaman của DC, xuất hiện từ năm 1941, nổi tiếng nhất ở khả năng sống dưới nước và giao tiếp với sinh vật biển; một số phiên bản về sau cho nhân vật điều khiển cả dòng nước. Ở đây năng lực không chỉ là nắn nước mà là quyền cai quản cả một thế giới dưới biển.

Nước có ý chí riêng. Nhiều phim hoạt hình gần đây cho đại dương như một nhân vật biết chọn người, thay vì để nhân vật điều khiển nước. Cách kể này đảo ngược quan hệ: con người không ra lệnh cho nước mà được nước giúp, gần với tinh thần tôn trọng thiên nhiên trong thần thoại.

Nước trong manga. Các bộ manga có hệ thống năng lực thường xếp nước là một "thuộc tính" bên cạnh lửa, gió, đất, sét, với quan hệ khắc chế qua lại. Thủy thuật trong các bộ này hay gắn với việc có sẵn nguồn nước gần đó: đứng giữa sa mạc thì yếu, đứng cạnh biển thì mạnh.

Giới hạn thường gặp của người điều khiển nước

Đặt các tác phẩm cạnh nhau, có thể thấy người viết dùng đi dùng lại vài loại giới hạn. Bảng dưới gom chúng lại, kèm lý do vì sao giới hạn đó khiến câu chuyện hay hơn.

Giới hạnVí dụ cách thể hiệnVì sao làm truyện hay hơn
Cần nguồn nước sẵnMang bình nước bên hông, yếu ở nơi khô hạnBuộc nhân vật tính toán, chọn chỗ đánh
Phụ thuộc Mặt TrăngMạnh lúc trăng tròn, mất sức khi nguyệt thựcTạo những đêm "nguy hiểm" có hạn giờ
Khối lượng có hạnNắn được một xô nước, chưa nắn nổi cả dòng sôngCho nhân vật lộ trình mạnh dần theo truyện
Ranh giới đạo đứcĐiều khiển nước trong cơ thể người khác bị coi là cấmĐặt câu hỏi: có năng lực có nghĩa là được dùng không
Khắc chế bởi nguyên tố khácĐất chặn dòng, lửa làm bốc hơi, cái lạnh làm đóng băngTạo chiến thuật giữa các phe

Giới hạn về đạo đức đáng để ý nhất. Trong Avatar, việc điều khiển nước trong máu người khác bị xem là kỹ thuật cấm, và nhân vật biết nó cũng phải tự chọn không dùng. Truyện cho người xem thấy năng lực mạnh nhất chưa chắc là năng lực nên dùng, một bài học vượt ra ngoài chuyện đánh nhau.

Nước ngoài đời nặng và mạnh đến mức nào

Người ta hay nghĩ nước mềm, nhưng một mét khối nước nặng khoảng một tấn. Một cơn sóng cao ngang người đổ xuống mang theo khối lượng lớn hơn nhiều chiếc xe máy cộng lại. Vì thế nhân vật nhấc cả một bức tường nước lên khỏi mặt biển đang làm một việc đòi hỏi năng lượng khổng lồ, và những truyện cẩn thận thường cho nhân vật kiệt sức ngay sau đó.

Nước cũng gần như không nén được. Đây là lý do máy cắt bằng tia nước áp lực cao có thể cắt cả kim loại, và cũng là lý do người nhảy từ trên cao xuống nước vẫn có thể bị thương nặng nếu rơi sai tư thế. Truyện tranh hay vẽ nhân vật dùng tia nước như lưỡi dao; về nguyên lý, đó là một hình ảnh có cơ sở, chỉ khác là ngoài đời cần máy bơm cực mạnh chứ không cần ý chí.

Còn ý tưởng "điều khiển nước trong cơ thể người" nghe đáng sợ vì cơ thể người trưởng thành có khoảng sáu mươi phần trăm là nước. Đó là chất liệu tốt cho truyện kinh dị, nhưng hoàn toàn là hư cấu. Không có bằng chứng nào cho thấy ai đó điều khiển được nước bằng ý nghĩ, dù là một giọt.

Hiểu sức nặng thật của nước giúp người đọc trân trọng những truyện viết thủy thuật có chừng mực, và hiểu vì sao người xưa kể Thủy Tinh như một vị thần không ai địch nổi suốt nhiều tháng trong năm. Với người dân ven sông, sức mạnh đó không phải tưởng tượng mà là ký ức về những mùa lũ.

Nước là biểu tượng của sự thích nghi

Nếu lửa thường gắn với cơn giận, thì nước trong truyện hay gắn với sự mềm dẻo, khả năng chữa lành và lòng kiên nhẫn. Câu nói quen thuộc của võ học phương Đông, đại ý là hãy như nước, rót vào chén thì thành hình chén, rót vào bình thì thành hình bình, đã được nhiều phim và truyện mượn để mô tả người điều khiển nước. Nhân vật kiểu này ít khi lao vào tấn công trước; họ chờ đối thủ lộ sơ hở rồi đổi thế.

Nước cũng là nguyên tố gắn với chữa lành. Trong nhiều truyện, người dùng thủy thuật là người chăm sóc vết thương cho cả nhóm. Ý tưởng này có gốc từ đời sống: nước rửa vết thương, nước uống cứu người kiệt sức, nước giữ sự sống cho ruộng đồng. Một nhân vật có thể vừa dâng sóng đánh giặc vừa ngồi cả đêm chữa thương cho bạn, và chính hai mặt ấy làm họ đáng nhớ.

Trong văn hoá Việt, nước còn mang nghĩa quê hương, đất nước, nguồn cội; câu "uống nước nhớ nguồn" ai cũng thuộc. Truyện Việt khi viết về người điều khiển nước có thể khai thác lớp nghĩa này: năng lực không chỉ để chiến đấu mà để giữ dòng sông của làng mình sạch, để đưa nước về cánh đồng khô hạn. Đây là hướng đi riêng mà không cần mượn hình mẫu nước ngoài.

Vì sao cảnh thủy thuật trên màn ảnh khó làm

Người xem ít để ý, nhưng nước là một trong những thứ khó dựng nhất trong phim hoạt hình và kỹ xảo. Lửa có thể vẽ thành những lưỡi màu cam lay động mà mắt vẫn chấp nhận; nước thì khác, vì ai cũng đã nhìn nước hằng ngày và biết nó phải phản chiếu, phải trong, phải vỡ thành bọt đúng cách. Chỉ cần một chi tiết sai, như khối nước bay mà không rỏ giọt nào, người xem lập tức thấy giả.

Vì vậy các xưởng phim thường phải mô phỏng chuyển động của chất lỏng bằng máy tính, tính từng phần nhỏ của khối nước va vào nhau. Việc này tốn nhiều thời gian dựng hình hơn so với một cảnh hành động thông thường. Ở phim hoạt hình vẽ tay, người hoạ sĩ chọn cách khác: vẽ nước như những dải lụa mềm, nhấn vào nhịp chuyển động của nhân vật thay vì độ chính xác vật lý. Hai lối làm cho ra hai cảm giác khác nhau, một bên chân thực, một bên như múa.

Biết điều này giúp người xem hiểu vì sao các nhân vật thủy thuật thường có động tác rất đẹp, mềm và liên tục: đó vừa là lựa chọn kể chuyện, vừa là cách để người làm phim khiến khối nước trông như đang nghe theo cơ thể người. Khi xem lại một cảnh thủy thuật, thử để ý xem nước đi trước hay tay nhân vật đi trước; chi tiết nhỏ đó cho biết người làm phim coi nước là công cụ hay là bạn đồng hành của nhân vật.

Dành cho các bạn nhỏ: nước trong phim và nước ngoài đời

Nhân vật trong phim đi trên mặt nước, lặn rất sâu hay nhảy vào thác mà không sao, vì đó là phim. Ngoài đời, đuối nước là tai nạn thương tâm có thể xảy ra trong vài phút ở ngay ao, hồ gần nhà. Các bạn nhỏ cần nhớ:

  • Không xuống sông, suối, ao, hồ, biển khi không có người lớn biết bơi đi cùng, dù nước trông nông và lặng.
  • Không bắt chước nhân vật "đi trên nước", nhảy từ cầu, từ mỏm đá xuống nước; nước nông có thể giấu đá và cọc nhọn.
  • Không lội qua dòng nước chảy xiết hay nước lũ; chỉ một dòng nước ngập đến đầu gối cũng đủ làm người lớn ngã.
  • Học bơi ở nơi có người dạy và cứu hộ là cách tốt nhất để thân thiện với nước.
  • Thấy bạn bị đuối nước: hô to gọi người lớn, ném cho bạn vật nổi như can nhựa, phao, cành cây dài; không tự nhảy xuống khi chưa biết cứu.
  • Mùa mưa bão, ở trong nhà và nghe theo hướng dẫn của người lớn.

Phụ huynh có thể xem phim cùng con, dừng lại ở những cảnh nhân vật làm điều nguy hiểm với nước và hỏi con: ngoài đời, việc này sẽ ra sao. Một câu hỏi đúng lúc có giá trị hơn nhiều lời cấm đoán.

Câu hỏi thường gặp

Năng lực điều khiển nước tiếng Anh gọi là gì?

Tiếng Anh thường gọi là hydrokinesis hoặc water manipulation; phim hoạt hình Avatar dùng từ waterbending. Tiếng Việt có thể dịch là thủy thuật, điều khiển nước hoặc ngự thủy, tuỳ văn phong của từng bản dịch truyện và phim.

Poseidon có điều khiển được nước không?

Trong thần thoại Hy Lạp, Poseidon là thần biển cả, gắn với sóng, bão biển và động đất, thường cầm đinh ba. Thần thoại không mô tả ông như người điều khiển nước theo kiểu siêu anh hùng mà như vị thần cai quản biển, có quyền lực trên cả vùng nước.

Thủy Tinh có phải là người điều khiển nước trong thần thoại Việt Nam không?

Có thể hiểu như vậy ở mức hình tượng: Thủy Tinh hô mưa gọi gió, dâng nước đánh Sơn Tinh. Truyện có nhiều dị bản và mang ý nghĩa giải thích lũ lụt hằng năm. Nên kể với giọng trân trọng vì đây là di sản văn hoá dân gian.

Vì sao người dùng thủy thuật trong Avatar mạnh hơn vào đêm trăng tròn?

Phim gắn thủy thuật với Mặt Trăng, cũng như ngoài đời Mặt Trăng ảnh hưởng đến thủy triều. Đây là luật do chính phim đặt ra, giúp người xem dễ nhớ và tạo những tình huống căng thẳng khi trăng tròn hoặc nguyệt thực.

Có ai ngoài đời điều khiển được nước bằng ý nghĩ không?

Không. Mọi thí nghiệm và lời tự nhận về việc dùng ý nghĩ di chuyển nước đều chưa có bằng chứng khoa học đáng tin. Những màn biểu diễn kiểu này là ảo thuật hoặc kỹ xảo quay phim, chỉ nên xem để giải trí.

Làm sao dạy trẻ phòng đuối nước khi trẻ mê nhân vật thủy thuật?

Dùng chính nhân vật trẻ thích để mở chuyện: nhân vật mạnh vì hiểu nước. Cho trẻ học bơi ở nơi có người hướng dẫn, dặn trẻ không xuống nước khi thiếu người lớn, và tập cùng trẻ cách gọi người giúp, ném vật nổi khi thấy bạn gặp nạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138