QuyenNang.comQuyền Năng
Quyền năng trong thần thoại thế giới

72 phép biến hoá của Tôn Ngộ Không: cân đẩu vân, gậy Như Ý và giới hạn của Tề Thiên

Tôn Ngộ Không có 72 phép biến hoá, cân đẩu vân 108.000 dặm, gậy Như Ý nặng 13.500 cân, nhưng vẫn không ra khỏi bàn tay Phật Như Lai. Vì sao?

Red-shanked douc monkeys resting on tree branches in the forest of Son Tra peninsula in Da Nang, a hiker with a backpack watching quietly from below, seen from behind

Trong Tây Du Ký, Tôn Ngộ Không học được từ Bồ Đề Tổ Sư hai phép lớn: 72 phép biến hoá và cân đẩu vân, một cú lộn nhào đi được mười vạn tám nghìn dặm. Cộng thêm gậy Như Ý lấy từ thuỷ cung, đôi mắt hoả nhãn kim tinh luyện trong lò bát quái và phép nhổ lông hoá ra hàng trăm bản thân, Ngộ Không là nhân vật có bộ năng lực phong phú bậc nhất văn chương cổ điển phương Đông — vậy mà vẫn không thoát khỏi bàn tay Phật Như Lai.

Tây Du Ký là tiểu thuyết thế kỷ mười sáu, thường được ghi là của Ngô Thừa Ân, dù giới nghiên cứu vẫn còn bàn về tác giả. Bài này đọc Ngộ Không như một hồ sơ năng lực: từng phép thần thông có từ đâu, làm được gì, và tiểu thuyết đặt những giới hạn nào để câu chuyện vẫn có kịch tính suốt hành trình tám mươi mốt nạn.

Đá nứt sinh khỉ và mười năm học đạo

Hồi đầu tiểu thuyết kể trên đỉnh núi Hoa Quả có một khối đá tiên hấp thụ khí thiêng của trời đất, một ngày nứt ra sinh con khỉ đá. Con khỉ dẫn đàn khỉ vào động Thuỷ Liêm, được tôn làm Mỹ Hầu Vương. Đến khi nhận ra mình rồi sẽ già và chết, nó vượt biển đi tìm người dạy đạo trường sinh.

Sau nhiều năm lang bạt, nó tới núi Linh Đài Phương Thốn, bái Bồ Đề Tổ Sư làm thầy, được đặt pháp danh Tôn Ngộ Không. Tổ Sư lần lượt hỏi có muốn học các môn bói, môn tĩnh tọa, môn luyện thuốc không; câu nào Ngộ Không cũng hỏi lại có được trường sinh không, nghe bảo không là từ chối. Một hôm Tổ Sư gõ ba cái lên đầu nó rồi chắp tay sau lưng đi vào. Ngộ Không hiểu đó là hẹn canh ba vào cửa sau, và được truyền phép.

Chi tiết này đáng nhớ vì nó cho thấy năng lực của Ngộ Không đến từ học tập, không từ huyết thống. Ngay cả khối đá tiên cũng chỉ cho nó trí khôn; còn phép thần thông là thứ phải đi tìm, phải hiểu ngầm ý thầy. Khi Ngộ Không đem phép biến hoá ra khoe trước bạn đồng môn, Tổ Sư nổi giận, đuổi nó về và dặn không được nói ra tên thầy. Người kể đã đặt sẵn cảnh báo ngay từ hồi thứ hai: tài năng mà đem khoe thì sinh hoạ.

Bộ năng lực của Tôn Ngộ Không

Bảng dưới liệt kê những năng lực chính theo tiểu thuyết, kèm nơi chúng xuất hiện. Một số năng lực có được trước khi đi thỉnh kinh, một số là hệ quả của những lần quậy phá trên trời.

Năng lựcNguồn gốcLàm được gìGiới hạn trong truyện
72 phép biến hoáBồ Đề Tổ Sư truyềnHoá thành người, vật, côn trùng, cây cỏKhó giấu cái đuôi; đối thủ tinh mắt vẫn nhận ra
Cân đẩu vânBồ Đề Tổ Sư truyềnMột cú lộn đi mười vạn tám nghìn dặmKhông chở được thân phàm của Đường Tăng
Gậy Như Ý Kim CôLấy ở Đông Hải Long CungNặng 13.500 cân, to nhỏ dài ngắn theo ýPhải biết khẩu lệnh; khi thu nhỏ giắt trong tai
Phép phân thânMột phần của phép biến hoáNhổ lông thổi ra hàng trăm khỉ nhỏHoá thân tan khi phép bị phá
Hoả nhãn kim tinhBị nhốt 49 ngày trong lò bát quáiNhìn thấu yêu quái đội lốt ngườiMắt bị khói hun, sợ khói
Thân thể kim cươngĂn đào tiên, uống rượu ngự, ăn kim đanĐao chém, lửa đốt, sét đánh không hạiVẫn chịu được trói, bị ép dưới núi
Xoá tên khỏi sổ sinh tửQuậy phá địa phủKhông bị bắt về cõi âmKhông thoát được luật nhân quả của truyện

Về con số: 72 phép biến hoá ứng với số Địa Sát, còn Trư Bát Giới biết 36 phép ứng với số Thiên Cương. Nhiều người tưởng 36 lớn hơn vì “thiên” đứng trên “địa”, nhưng trong truyện, Ngộ Không biến hoá linh hoạt hơn hẳn Bát Giới.

72 phép biến hoá dùng ra sao trong truyện

Biến để lọt vào trong. Kiểu dùng quen nhất là hoá thành sâu nhỏ, ruồi, muỗi để lọt vào hang yêu quái nghe trộm, hoặc chui vào bụng đối thủ. Lần chui vào bụng công chúa Thiết Phiến để đòi quạt Ba Tiêu là ví dụ nổi tiếng. Phép biến ở đây là công cụ do thám nhiều hơn chiến đấu.

Biến để lừa. Ngộ Không giả làm cha mẹ, chồng hay người thân của yêu quái để lấy bảo bối. Lần giả làm Ngưu Ma Vương để lừa lấy quạt thật thành công, nhưng rồi Ngưu Ma Vương giả làm Trư Bát Giới để lấy lại. Phép biến hoá trong Tây Du Ký luôn có người đối đáp ngang tay.

Trận đấu phép với Nhị Lang Thần. Khi Ngộ Không bị vây bắt sau vụ đại náo thiên cung, Nhị Lang Thần đuổi theo; Ngộ Không biến thành chim sẻ thì Nhị Lang hoá diều hâu, biến thành cá thì Nhị Lang hoá chim bói cá. Cuối cùng Ngộ Không hoá thành ngôi miếu, cái đuôi không giấu được phải dựng thành cột cờ phía sau. Nhị Lang nhìn thấy cột cờ đứng sau miếu là biết ngay. Câu nói Nhị Lang Thần có 73 phép, hơn Ngộ Không một phép, là lời truyền miệng của người đọc, không có trong tiểu thuyết.

Giới hạn của phép biến. Biến hoá đổi hình nhưng không đổi bản chất. Ngộ Không giữ nguyên sức mạnh, tính khí, và cả cái đuôi. Người có mắt tinh hoặc pháp bảo soi được hình gốc vẫn vạch ra. Đây là quy tắc chung của biến hình trong nhiều nền thần thoại.

Gậy Như Ý: cây kim định biển của vua Vũ

Khi đã thành Mỹ Hầu Vương có phép, Ngộ Không cần một món binh khí vừa tay. Nó xuống Đông Hải Long Cung đòi Long Vương. Đao, kích, búa bao nhiêu cũng chê nhẹ. Long Vương dẫn tới cột sắt thần trong kho, theo truyện là cây kim định biển mà vua Đại Vũ dùng để đo độ sâu sông biển thời trị thuỷ. Cột sắt nặng mười ba nghìn năm trăm cân, hai đầu bịt vàng, khắc chữ Như Ý Kim Cô Bổng. Ngộ Không cầm lên, cột sắt thu nhỏ vừa tay, và nó mang đi luôn.

Gậy Như Ý là một trong những vũ khí “co giãn” sớm nhất trong văn chương. Có thể dài chạm trời, có thể nhỏ như cây kim giắt sau tai. Giới hạn của nó nằm ở chủ nhân: Ngộ Không phải đọc khẩu lệnh, và khi bị bắt hoặc bị trói, gậy cũng vô dụng. Trong vài kiếp nạn, yêu quái dùng pháp bảo thu mất gậy, Ngộ Không lập tức chuyển sang dùng mưu.

Từ góc nhìn sáng tác, chi tiết gậy là vật trấn biển cũng mang ý nghĩa: Ngộ Không lấy đi thứ giữ yên sóng nước, và sau đó cả trời đất không còn yên. Vũ khí không chỉ là đồ đánh nhau mà là biểu tượng cho trật tự bị xáo trộn.

Bàn tay Như Lai, vòng kim cô và vì sao không cõng thầy bay thẳng tới Tây Thiên

Giới hạn lớn nhất của Ngộ Không hiện ra ở hồi thứ bảy. Sau khi đại náo thiên cung không ai trị nổi, Ngọc Hoàng mời Phật Như Lai. Như Lai đánh cược: nếu Ngộ Không lộn ra khỏi lòng bàn tay Ngài thì được ngồi ngôi Ngọc Hoàng. Ngộ Không lộn một cú tới năm cột trụ hồng nơi tận cùng trời đất, viết chữ lưu dấu rồi quay về. Hoá ra năm cột trụ là năm ngón tay của Như Lai. Bàn tay lật lại thành núi Ngũ Hành, đè Ngộ Không năm trăm năm.

Giới hạn thứ hai là vòng kim cô. Quan Âm Bồ Tát trao cho Đường Tăng chiếc mũ có vòng kim cô cùng câu chú; khi Ngộ Không đội mũ, vòng siết vào đầu mỗi lần thầy niệm chú. Vòng chỉ được tháo khi thành chính quả. Quyền năng lớn được đặt dưới sự ràng buộc của lòng từ bi và giới luật.

Câu hỏi người đọc nào cũng từng đặt ra: sao Ngộ Không không cõng thầy bay một cú tới Tây Thiên? Trong truyện, Ngộ Không tự giải thích thân phàm của Đường Tăng nặng như núi, mây không chở được. Sâu hơn, chuyến thỉnh kinh có ý nghĩa là đi bằng chân, chịu đủ tám mươi mốt nạn. Kinh lấy dễ thì không quý. Đây là một cách xây hệ năng lực rất khéo: năng lực lớn nhưng không giải quyết được mục tiêu chính của câu chuyện.

Từ Tề Thiên Đại Thánh tới Son Goku và màn ảnh Việt

Ngộ Không là một trong những nhân vật văn học được phóng tác nhiều nhất châu Á. Bộ phim truyền hình Tây Du Ký năm 1986 của đài truyền hình trung ương Trung Quốc, với vai Ngộ Không của Lục Tiểu Linh Đồng, được chiếu đi chiếu lại ở Việt Nam qua nhiều thế hệ. Truyện tranh Dragon Ball của Toriyama Akira, ra mắt năm 1984, mượn tên Son Goku — cách đọc tiếng Nhật của Tôn Ngộ Không — cùng cây gậy co giãn và đám mây cân đẩu, dù về sau câu chuyện đi theo hướng hoàn toàn khác.

Khi kể về Ngộ Không, nên nhớ Tây Du Ký đặt nhiều nhân vật được Phật giáo và Đạo giáo tôn kính — Phật Như Lai, Quan Âm Bồ Tát, Thái Thượng Lão Quân — vào khung tiểu thuyết. Với người theo đạo, Quan Âm là đối tượng chiêm bái thật; đọc tiểu thuyết như văn chương và vẫn giữ giọng trân trọng với các vị ấy là cách đọc đúng mực.

Với trẻ nhỏ mê Ngộ Không, có một điều nên dặn: phép lộn mây, nhảy từ cao xuống là chuyện trong truyện. Bắt chước nhảy từ giường tầng, lan can hay cây cao rất dễ chấn thương. Cây gậy đồ chơi cũng nên dùng ở chỗ rộng, xa mặt bạn bè.

Câu hỏi thường gặp

Tôn Ngộ Không có bao nhiêu phép biến hoá?

Theo Tây Du Ký, Tôn Ngộ Không học được 72 phép biến hoá, ứng với số Địa Sát, từ Bồ Đề Tổ Sư. Trư Bát Giới biết 36 phép, ứng với số Thiên Cương. Ngoài ra Ngộ Không còn có cân đẩu vân và phép nhổ lông phân thân.

Cân đẩu vân của Ngộ Không đi xa bao nhiêu?

Theo tiểu thuyết, mỗi cú lộn cân đẩu vân đi được mười vạn tám nghìn dặm. Dù vậy, trong cuộc cược với Phật Như Lai, Ngộ Không lộn tới tận cùng trời đất vẫn chỉ ở trong lòng bàn tay Ngài.

Gậy Như Ý của Ngộ Không nặng bao nhiêu?

Tiểu thuyết ghi gậy Như Ý Kim Cô Bổng nặng mười ba nghìn năm trăm cân. Đây vốn là cây kim định biển vua Đại Vũ dùng để đo nước thời trị thuỷ, được cất ở Đông Hải Long Cung trước khi Ngộ Không đến đòi.

Nhị Lang Thần có thật sự hơn Ngộ Không một phép biến hoá?

Trong Tây Du Ký không có chi tiết này. Câu Nhị Lang Thần có 73 phép là lời truyền miệng của người đọc, có lẽ xuất phát từ trận đấu phép mà Nhị Lang lần nào cũng biến theo kịp và nhận ra cột cờ là cái đuôi của Ngộ Không.

Vì sao Ngộ Không không cõng Đường Tăng bay tới Tây Thiên?

Trong truyện, Ngộ Không giải thích thân phàm của Đường Tăng nặng như núi, mây không chở được. Ý nghĩa sâu hơn là chuyến thỉnh kinh phải đi bằng chân và chịu đủ tám mươi mốt nạn; kinh lấy được dễ dàng thì không có giá trị.

Son Goku trong Dragon Ball có phải là Tôn Ngộ Không không?

Son Goku là cách đọc tiếng Nhật của tên Tôn Ngộ Không. Toriyama Akira mượn tên, cây gậy co giãn và đám mây bay từ Tây Du Ký ở phần đầu truyện, nhưng nhân vật và câu chuyện về sau đi theo hướng riêng, không phải bản kể lại tiểu thuyết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138