QuyenNang.comQuyền Năng
Năng lực thể chất

Sức bền vô hạn: năng lực không biết mệt, không cần ngủ trong truyện và cơ thể thật

Sức bền vô hạn trong thần thoại và truyện: Khoa Phụ đuổi mặt trời, Pheidippides, Atlas, siêu chiến binh; cơ thể người bền tới đâu, vì sao thức trắng nhiều ngày nguy hiểm.

Lone long-distance runner seen from behind on a red dirt road between coffee hills in Lâm Đồng at sunrise, breath visible in cold air, long shadow, orange light

Sức bền vô hạn là năng lực hư cấu cho phép nhân vật hoạt động mãi mà không mệt: chạy cả ngày không thở dốc, chiến đấu nhiều đêm liền, không cần ngủ, có khi không cần ăn hay thở. Đây là năng lực ít được vẽ thành cảnh đẹp nhất, nhưng lại âm thầm có mặt ở gần như mọi siêu anh hùng: người mạnh đến đâu mà mệt sau năm phút thì cũng không cứu được ai.

Bài này tách sức bền thành những kiểu khác nhau, kể lại những người chạy và những người gánh vác không ngừng trong thần thoại, xem truyện hiện đại đối xử với nhân vật "không biết mệt" ra sao, rồi đi vào điều khoa học biết khá rõ: cơ thể người bền bỉ hơn ta nghĩ ở đường dài, nhưng thiếu ngủ và nín thở thì có giới hạn rất cứng và rất nguy hiểm.

Sức bền vô hạn gồm những gì

Trong từ điển năng lực, "bền" không chỉ là chạy lâu. Mỗi loại nhu cầu của cơ thể mà nhân vật thoát được là một kiểu sức bền riêng, và mỗi kiểu mở ra một loại câu chuyện khác.

Kiểu sức bềnNhân vật thoát khỏi điều gìCâu chuyện hay mở ra
Không mỏi cơMệt mỏi khi vận độngHành trình dài, trận chiến kéo dài nhiều ngày
Không cần ngủGiấc ngủNgười canh gác, người làm việc đêm ngày, nỗi cô đơn của đêm dài
Không cần ăn uốngĐói, khátSống sót nơi hoang mạc, bị giam cầm lâu
Không cần thở hoặc nín thở rất lâuThiếu dưỡng khíLặn sâu, đi trong khói, ra ngoài vũ trụ
Chịu nóng lạnhSay nắng, rét cóngVượt sa mạc, leo núi tuyết
Bền ý chíNản lòngNhững việc tưởng không thể làm xong như lấp biển, dời núi

Hàng cuối không phải năng lực thể chất theo nghĩa hẹp, nhưng thần thoại phương Đông lại rất thích nó: nhân vật không mạnh hơn người, chỉ không chịu bỏ cuộc. Khi phân loại, nên tách sức bền khỏi tự hồi phục: nhân vật bền là không bị bào mòn, còn nhân vật hồi phục là bị thương rồi lành nhanh. Hai năng lực hay đi chung, nhưng viết riêng rẽ sẽ giúp cảnh hành động có luật rõ hơn.

Những người không dừng lại trong thần thoại và truyền thuyết

Khoa Phụ đuổi mặt trời – Trung Hoa. Theo Sơn Hải Kinh, người khổng lồ Khoa Phụ chạy đuổi theo mặt trời. Khát quá, ông uống cạn sông Hoàng Hà và sông Vị mà vẫn chưa đủ, định lên phương bắc tìm hồ lớn thì chết khát dọc đường; cây gậy ông bỏ lại hoá thành rừng đào. Câu chuyện vừa ca ngợi sức chạy phi thường vừa nhắc rằng ngay cả người khổng lồ cũng có giới hạn.

Pheidippides – Hy Lạp. Sử gia Herodotus kể người chạy tin Pheidippides được phái từ Athens tới Sparta xin cứu viện trước trận Marathon, đi quãng đường khoảng hai trăm bốn mươi cây số và tới nơi vào ngày hôm sau. Truyền thuyết muộn hơn kể một người chạy từ Marathon về Athens báo tin thắng trận rồi gục chết; các nguồn cổ không thống nhất về tên và chi tiết. Môn chạy marathon ở Thế vận hội năm 1896 được đặt ra để tưởng nhớ câu chuyện này.

Atlas – Hy Lạp. Thần khổng lồ Atlas bị buộc phải đỡ bầu trời mãi mãi sau cuộc chiến giữa các thần. Sức bền ở đây là một hình phạt: không mỏi, nhưng cũng không bao giờ được nghỉ.

Tinh Vệ lấp biển – Trung Hoa. Cô con gái của Viêm Đế chết đuối ngoài biển Đông, hoá thành chim Tinh Vệ, ngày ngày ngậm cành cây, hòn sỏi thả xuống để lấp biển. Đây là sức bền của ý chí, thứ năng lực không cần cơ bắp mà vẫn khiến người đọc nhiều đời cảm phục.

Người khổng lồ đắp núi, đào sông. Văn hoá dân gian nhiều nơi, trong đó có các truyện người khổng lồ ở Việt Nam, kể những công việc kéo dài nhiều ngày đêm không nghỉ. Các truyện này có nhiều dị bản theo vùng, điểm chung là sức bền được gắn với việc tạo dựng đất đai cho con người sinh sống.

Truyện tranh và phim: người không biết mệt thường là người cô đơn

Truyện siêu anh hùng Mỹ hay xếp sức bền vào bộ năng lực "trọn gói": nhân vật mạnh, nhanh, bay được thì gần như cũng không biết mệt. Một nhánh riêng là siêu chiến binh: con người được tiêm một loại huyết thanh hoặc qua huấn luyện đặc biệt, đẩy cơ thể lên mức tối đa mà con người có thể đạt. Captain America, do Joe Simon và Jack Kirby tạo ra năm 1941, là hình mẫu quen thuộc nhất của nhánh này: không bay, không bất tử, nhưng chạy, chiến đấu và chịu đựng lâu hơn bất kỳ người lính nào.

Trong manga, sức bền thường được kể qua những màn luyện tập khắc nghiệt, nhân vật chạy hàng nghìn vòng, đeo vật nặng cả ngày, và chiến thắng nhờ "còn đứng được khi đối thủ đã gục". Truyện võ hiệp thì có nội công thâm hậu: người luyện lâu năm đánh nhiều ngày đêm không mệt, ít ăn ít ngủ.

Điều thú vị là văn học hay đi về một hướng: nhân vật không cần ngủ thường cô đơn. Họ thức trong khi cả thế giới ngủ, không có giấc mơ, không có buổi sáng thức dậy cùng người thân. Những truyện về người canh gác vĩnh viễn hay về chiến binh không bao giờ nghỉ thường đặt câu hỏi: nếu không cần nghỉ ngơi, liệu người ta có còn biết dừng lại để sống?

Cái giá và giới hạn làm sức bền trở nên đáng tin

Sức bền vô hạn thật sự thì cảnh hành động mất hết hồi hộp, vì người đọc biết nhân vật sẽ không bao giờ gục. Các tác giả thường cài một trong những giới hạn sau:

  • Bền nhưng phải trả sau: nhân vật không mệt khi chiến đấu, nhưng xong việc thì ngủ li bì ba ngày.
  • Bền nhờ nguồn năng lượng ngoài: ánh mặt trời, một viên đá, một loại thuốc; mất nguồn là mất sức.
  • Bền thân, không bền tâm: cơ thể vẫn khoẻ nhưng tinh thần căng thẳng, phán đoán sai dần sau nhiều ngày không ngủ.
  • Bền nhưng chậm: nhân vật không bao giờ mỏi nhưng cũng không nhanh, phù hợp với những hành trình dài hơn là trận đấu chớp nhoáng.
  • Bền nhưng mất cảm giác: không thấy mệt nghĩa là không biết khi nào cơ thể đã tổn thương, cho tới lúc quá muộn.
  • Cái giá xã hội: người khác bắt nhân vật làm việc không ngừng, coi họ như cỗ máy.

Giới hạn thứ năm rất gần với đời thật. Mệt mỏi là tín hiệu bảo vệ: cơ thể báo cho ta biết đã tới lúc nghỉ. Một nhân vật mất tín hiệu ấy không mạnh hơn mà dễ tự làm hại mình hơn, và đó là chất liệu tốt cho một câu chuyện có chiều sâu.

Khoa học: cơ thể người bền tới đâu

Con người không chạy nhanh so với nhiều loài thú, nhưng là một trong những loài chạy đường dài giỏi nhất. Chúng ta có rất nhiều tuyến mồ hôi, ít lông trên da, nên toả nhiệt hiệu quả khi chạy dưới nắng. Các nhà nhân chủng học đã ghi lại những nhóm thợ săn ở hoang mạc Kalahari theo đuổi con mồi hàng giờ liền dưới nắng nóng cho tới khi con vật kiệt sức vì quá nhiệt. Ngày nay, những cuộc chạy siêu dài kéo dài nhiều ngày, như cuộc chạy tái hiện hành trình Athens tới Sparta tổ chức từ thập niên 1980, cho thấy cơ thể được luyện tập có thể đi rất xa.

Nhưng sức bền có những bức tường rất thật. Người chạy marathon hay nói tới cảm giác "đụng tường" ở chặng cuối, khi nguồn đường dự trữ trong cơ bắp và gan cạn dần. Với giấc ngủ, giới hạn còn cứng hơn. Năm 1964, một học sinh trung học ở Mỹ tên Randy Gardner thức liên tục khoảng mười một ngày dưới sự theo dõi; những ngày cuối, cậu khó tập trung, cáu bẳn, có lúc nhìn thấy những thứ không có thật. Tổ chức kỷ lục thế giới về sau đã ngừng ghi nhận loại kỷ lục này vì quá nguy hiểm.

Trong khi đó, một số loài vật có cách "ngủ mà vẫn làm việc". Cá heo và một số loài chim có thể cho một nửa bộ não nghỉ trong khi nửa kia vẫn tỉnh. Chim cốc biển, chim yến có loài bay liên tục rất lâu trên biển hoặc trên trời, chợp mắt từng đoạn ngắn ngay khi đang bay. Đó là thứ gần nhất với "không cần ngủ" có trong tự nhiên, và nó vẫn là ngủ, chỉ là ngủ theo cách khác.

Nhịn ăn, nhịn thở, chịu lạnh: cơ thể người làm được tới đâu

Ngoài chạy và thức, các kiểu sức bền khác trong truyện cũng có phiên bản đời thật, và giới hạn của chúng khác nhau rất xa. Người ta thường nói vui về "quy tắc ba": vài phút không thở, vài ngày không uống nước, vài tuần không ăn. Đó chỉ là cách nhớ thô, con số thật tuỳ sức khoẻ, thời tiết và hoàn cảnh, nhưng nó cho thấy thứ tự ưu tiên của cơ thể: thiếu dưỡng khí nguy hiểm nhất, rồi tới thiếu nước, sau cùng mới là thiếu ăn.

Con người cũng thích nghi được theo thời gian. Người sống lâu đời trên cao nguyên rất cao ở châu Á và Nam Mỹ có những đặc điểm cơ thể giúp chịu không khí loãng tốt hơn người từ đồng bằng lên. Một số cộng đồng sống bằng nghề lặn bắt hải sản ở Đông Nam Á được các nhà khoa học nghiên cứu vì lá lách lớn hơn bình thường, có thể giúp dự trữ máu giàu dưỡng khí khi lặn. Đó là những "siêu năng lực" nhỏ do hàng nghìn năm sống trong một môi trường đặc biệt tạo nên, không phải do phép màu, và chúng vẫn có giới hạn rõ ràng.

Lời dặn cho các bạn nhỏ: không thi thức đêm, không thi nín thở

Nhân vật không cần ngủ trong truyện có thể làm việc đêm ngày, nhưng trẻ em và thiếu niên cần ngủ nhiều hơn người lớn để lớn lên, học tốt và giữ tâm trạng ổn định. Các bạn nhỏ đừng thi nhau thức trắng đêm, đừng xem điện thoại tới sáng để chứng tỏ mình "bền". Thiếu ngủ làm phản xạ chậm đi, dễ ngã, dễ gặp tai nạn khi đi đường.

Đặc biệt nguy hiểm là thi nín thở, nhất là dưới nước. Người nín thở quá lâu có thể ngất đi mà không hề có dấu hiệu báo trước, và nếu đang ở dưới nước thì rất dễ đuối nước. Đừng bao giờ tập nín thở trong bể, ao hồ, sông suối khi không có người lớn trông và huấn luyện viên. Muốn "bền" thật thì cách đúng rất đơn giản: vận động đều đặn mỗi ngày, tăng dần quãng chạy, ăn uống đủ, ngủ đủ giấc. Sức bền ngoài đời không đến từ phép màu mà từ những buổi tập nhỏ lặp lại nhiều tuần.

Câu hỏi thường gặp

Con người có thể không ngủ được bao lâu?

Trường hợp hay được nhắc tới là Randy Gardner, thức khoảng mười một ngày vào năm 1964 dưới sự theo dõi. Những ngày cuối, người thức bị giảm tập trung, cáu bẳn và có lúc thấy ảo giác. Thức kéo dài rất nguy hiểm, nên các tổ chức kỷ lục không còn ghi nhận việc này.

Khoa Phụ đuổi mặt trời kể chuyện gì?

Đây là thần thoại Trung Hoa ghi trong Sơn Hải Kinh về người khổng lồ Khoa Phụ chạy đuổi theo mặt trời, khát quá uống cạn hai con sông mà vẫn không đủ, chết khát trên đường, cây gậy hoá thành rừng đào. Truyện vừa ca ngợi sức bền vừa nói về giới hạn.

Marathon bắt nguồn từ đâu?

Môn chạy marathon ở Thế vận hội năm 1896 lấy cảm hứng từ truyền thuyết người chạy tin sau trận Marathon thời Hy Lạp cổ. Các nguồn cổ kể khác nhau: Herodotus nói về chuyến chạy từ Athens tới Sparta, còn câu chuyện chạy về Athens báo tin thắng trận rồi gục chết xuất hiện muộn hơn.

Vì sao con người chạy đường dài giỏi?

Con người có rất nhiều tuyến mồ hôi và ít lông, nên toả nhiệt tốt khi vận động lâu dưới nắng. Cơ thể cũng có những đặc điểm ở chân và gân giúp chạy tiết kiệm sức. Nhờ đó, dù không nhanh bằng nhiều loài thú, người được tập luyện có thể chạy rất xa.

Có loài vật nào không cần ngủ không?

Hầu như mọi loài động vật được nghiên cứu đều có một dạng nghỉ ngơi giống giấc ngủ. Một số loài như cá heo và vài loài chim có thể cho nửa bộ não ngủ trong khi nửa kia vẫn tỉnh, hoặc chợp mắt từng đoạn ngắn khi đang bay, nhưng đó vẫn là ngủ.

Trẻ em tập nín thở dưới nước có nguy hiểm không?

Rất nguy hiểm nếu tự tập hoặc thi với nhau. Nín thở lâu có thể làm ngất đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước, và ở dưới nước điều đó dễ dẫn tới đuối nước. Chỉ học bơi, học lặn với huấn luyện viên và luôn có người lớn trông.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138