QuyenNang.comQuyền Năng
Biến hình, phân thân, triệu hồi

Năng lực phân thân là gì: bản sao, ảo ảnh và câu hỏi đâu mới là bản gốc

Phân thân là năng lực tách một người thành nhiều bản cùng lúc: các kiểu bản sao, gốc trong truyện cổ, cách manga và phim dùng, cái giá và góc khoa học.

Several silhouettes of the same young man standing in a row along a foggy riverside promenade at dawn, each slightly fainter than the last, wide shot, indigo haze

Phân thân là năng lực tạo ra một hoặc nhiều bản sao của chính mình cùng tồn tại một lúc, mỗi bản có thể đứng ở chỗ khác, làm việc khác, rồi nhập lại hoặc tan đi. Năng lực này khác biến hình ở chỗ nhân vật không đổi thành ai khác mà nhân lên. Nó cũng khác ảo ảnh thuần tuý: trong nhiều truyện, bản phân thân chạm được vật, đánh được đối thủ, thậm chí biết nghĩ riêng.

Trong tiếng Anh, truyện tranh phương Tây thường gọi là duplication, còn trong manga về ninja thì phân thân gần như là kỹ năng nhập môn. Điều làm phân thân hấp dẫn không nằm ở số lượng bản sao mà ở câu hỏi mà nó kéo theo: nếu có hai người giống hệt nhau cùng nhớ một quá khứ, người nào mới là thật. Bài này đi qua các kiểu phân thân, gốc của chúng trong truyện cổ, cách các tác phẩm đặt giới hạn, và điều khoa học nói về chuyện một người ở hai nơi.

Bốn kiểu phân thân thường gặp trong truyện

Nhìn kỹ thì các tác giả dùng chữ phân thân cho bốn thứ khá khác nhau. Phân biệt được chúng giúp bạn đọc truyện tinh hơn và, nếu tự viết, biết mình đang cho nhân vật quyền gì.

KiểuBản sao là gìĐiểm mạnhĐiểm yếu thường gặp
Ảo ảnhHình chiếu không có thân thể, chỉ đánh lừa mắtRẻ, tạo nhiều bản cùng lúcKhông chạm được vật, lộ khi bị đánh trúng hay khi không có bóng
Bản sao vật chất tạm thờiCó thân thể thật nhưng tan khi bị đánh mạnh hoặc hết thời gianChiến đấu, khuân vác, trinh sát đượcChia sức lực của bản gốc; tạo càng nhiều càng yếu
Bản sao độc lậpMột người thứ hai đầy đủ, có ý nghĩ riêngLàm được việc phức tạp, ở xa lâu ngàyCó thể bất đồng, phản bội, hoặc không chịu nhập lại
Song trùngMột kẻ mang hình dáng nhân vật nhưng không do nhân vật tạo raGây sợ hãi, nghi ngờThường là điềm xấu hoặc kẻ thù, không phục vụ ai

Ba kiểu đầu là năng lực, kiểu thứ tư là mô-típ truyện kinh dị. Nhiều tác phẩm trộn chúng lại: bản sao lúc đầu ngoan ngoãn rồi dần có ý chí riêng, trượt từ kiểu thứ hai sang kiểu thứ ba. Chính chỗ trượt ấy là nơi truyện thường tìm thấy xung đột hay nhất, vì người đọc buộc phải hỏi bản sao có quyền sống như một người hay không.

Phân thân trong truyện cổ: từ sợi lông thần đến người song trùng

Trong kho truyện Trung Hoa, hình ảnh quen nhất với người Việt là Tôn Ngộ Không trong Tây Du Ký nhổ một nắm lông, nhai nát rồi thổi ra thành hàng trăm con khỉ nhỏ cùng xông vào đánh. Chi tiết đáng chú ý là các bản sao ấy đến từ chính thân thể nhân vật và quay về thành lông khi xong việc. Phân thân ở đây là một phần của bộ phép biến hoá, không phải năng lực riêng. Các truyện thần tiên khác cũng có cảnh tiên nhân hiện ra cùng lúc ở nhiều nơi, thường để thử lòng người.

Ở châu Âu, ý tưởng gần nhất là người song trùng, tiếng Đức gọi là Doppelgänger. Theo truyền thuyết dân gian, gặp người giống hệt mình là điềm báo bất hạnh, có khi là báo trước cái chết. Văn học thế kỷ mười chín khai thác mô-típ này nhiều để nói về phần tối trong mỗi người: bản sao làm những điều bản gốc không dám làm. Các vùng khác nhau có dị bản khác nhau về việc song trùng là hồn lìa khỏi xác, là ma quỷ giả dạng hay chỉ là ảo giác, nên khi viết bạn nên nói rõ mình theo cách hiểu nào.

Thần thoại một số nơi còn có ý niệm một người mang nhiều phần hồn, mỗi phần có thể đi xa. Người xưa dùng những hình ảnh này để giải thích giấc mơ, cơn mê hay cảm giác thấy chính mình từ bên ngoài. Truyện hiện đại lấy chúng làm năng lực, nhưng cái lõi cũ vẫn còn: phân thân luôn chạm đến câu hỏi con người là một hay nhiều.

Truyện tranh, manga và phim dùng phân thân ra sao

Phân thân để đánh hội đồng. Cách dùng thẳng nhất là một người thành một đội. Truyện tranh Marvel có nhân vật Multiple Man tạo bản sao mỗi khi cơ thể chịu va chạm, nên ngã một cú là sinh thêm người. Kiểu này cho cảnh hành động rộng nhưng tác giả phải tìm cách hạn chế, nếu không một nhân vật thắng mọi trận chỉ bằng số đông.

Phân thân để học nhanh. Một bộ manga ninja nổi tiếng cho bản phân thân mang ký ức về cho bản gốc khi tan đi. Từ đó nhân vật chính luyện tập bằng hàng trăm bản cùng lúc, rút ngắn nhiều tháng tập luyện. Đây là một cách dùng thông minh vì nó biến năng lực chiến đấu thành năng lực học, nhưng cái giá là mệt mỏi cũng dồn về một chỗ.

Phân thân để nói về bản ngã. Phim khoa học viễn tưởng hay đặt nhân vật trước bản sao của chính mình được tạo bằng máy. Hai người cùng ký ức tranh nhau gia đình, công việc, tên tuổi. Ở dạng này phân thân gần như là một câu hỏi triết học khoác áo hành động.

Phân thân để đánh lừa. Trong truyện kiếm hiệp, phân thân thường là bộ pháp nhanh tới mức đối thủ thấy nhiều bóng. Về bản chất đây là siêu tốc độ được kể như phân thân, và tác giả thường để lộ sơ hở: bóng giả không có hơi thở, không để lại dấu chân trên cát.

Cái giá và giới hạn của người phân thân

Một năng lực nhân bản không có giới hạn sẽ phá hỏng truyện, vì mọi vấn đề đều giải được bằng thêm người. Các tác giả giỏi thường chọn một vài giới hạn trong danh sách dưới đây và giữ nhất quán từ đầu đến cuối.

  • Chia sức: tổng sức lực cố định, mười bản sao mỗi bản chỉ còn một phần mười. Nhân vật phải chọn giữa đông và mạnh.
  • Dội ngược: bản sao bị thương thì bản gốc cũng đau, bản sao chết thì bản gốc mang một vết sẹo trong trí nhớ.
  • Quá tải ký ức: nhập lại trăm bản là nhận trăm dòng ký ức cùng lúc, đầu óc có thể rối loạn, mất phương hướng.
  • Mất kiểm soát: bản sao sống càng lâu càng khác bản gốc, đến một lúc không còn nghe lệnh.
  • Khoảng cách: đi quá xa bản gốc thì bản sao mờ dần hoặc mất liên lạc.
  • Điều kiện kích hoạt: cần ký hiệu tay, cần ánh sáng tạo bóng, cần một vật trung gian như sợi tóc hay giọt mồ hôi.

Giới hạn hay nhất thường gắn với cảm xúc: nhân vật cô đơn tạo bản sao để có bạn, rồi nhận ra mình vẫn đang nói chuyện một mình. Khi giới hạn chạm vào điều nhân vật muốn, năng lực không còn là công cụ mà thành một phần số phận.

Góc khoa học: con người có thể ở hai nơi cùng lúc không

Câu trả lời ngắn là không. Một cơ thể người là một khối vật chất duy nhất, không có cơ chế nào được biết để nó tách đôi rồi ghép lại. Thứ gần nhất với bản sao trong sinh học là sinh đôi cùng trứng: hai người có bộ gen gần như giống hệt nhưng là hai cá thể riêng ngay từ đầu, có dấu vân tay khác nhau và lớn lên thành hai tính cách khác nhau. Nhân bản vô tính, như trường hợp con cừu Dolly ra đời năm 1996, cũng chỉ tạo ra một con vật trẻ hơn mang gen giống con gốc, không mang ký ức, không biết gì về cuộc đời con gốc.

Nói cách khác, khoa học có thể sao chép bản thiết kế chứ không sao chép được người. Điều nhân vật phân thân làm được trong truyện là sao chép cả trải nghiệm, và đó là chỗ hư cấu hoàn toàn. Ngay cả với máy tính, việc sao chép trọn vẹn não người vẫn chỉ là giả thuyết, các nhà thần kinh học còn chưa vẽ được đầy đủ mạng nối của não một con vật nhỏ ở cấp độ cần thiết để mô phỏng hành vi.

Có một ví dụ thú vị ở thế giới tự nhiên: bạch tuộc có phần lớn tế bào thần kinh nằm ở các xúc tu, mỗi xúc tu tự xử lý được nhiều việc như dò, nắm, nếm. Đó không phải phân thân nhưng gợi ý cho người viết một kiểu năng lực khác: một ý chí trung tâm điều khiển nhiều phần có trí khôn riêng, mỗi phần biết tự lo việc nhỏ.

Bản sao có phải là người: câu hỏi đạo đức mà truyện hay né

Nếu bản phân thân biết đau, biết sợ, biết nhớ mẹ, thì việc cho nó lao vào lửa để bản gốc an toàn có đúng không. Truyện hành động thường lướt qua câu hỏi này, nhưng những truyện để lại dư âm thì dừng lại ở đây. Một cách xử lý là cho bản sao không có ý thức, chỉ là con rối. Cách khác là cho bản sao biết rõ mình sẽ tan và chấp nhận, như một phần của chính người đó tự nguyện hy sinh.

Triết học có một thí nghiệm tưởng tượng quen thuộc: nếu một cỗ máy đọc từng phân tử của bạn, dựng lại ở nơi khác rồi huỷ bản cũ, người bước ra có phải là bạn. Câu hỏi này cũng xuất hiện trong bài dịch chuyển tức thời, nhưng với phân thân nó gắt hơn vì bản cũ không bị huỷ. Hai người cùng tồn tại và cả hai đều tin mình là thật.

Khi viết, bạn không cần trả lời dứt khoát. Chỉ cần nhân vật phải đối mặt với câu hỏi ít nhất một lần, và lựa chọn của nó nói lên điều gì đó về con người nó. Một nhân vật coi bản sao là đồ dùng và một nhân vật coi bản sao là anh em sẽ dẫn truyện đi hai hướng rất khác nhau, dù năng lực y hệt.

Chơi phân thân với trẻ em và gợi ý cho người viết

Trẻ nhỏ rất thích tưởng tượng mình có bản sao để một bản đi học, một bản ở nhà chơi. Đây là chất liệu tốt cho những buổi kể chuyện: hỏi trẻ nếu có bản sao, con sẽ giao cho nó việc gì, và nếu bản sao không muốn làm thì sao. Câu hỏi nhỏ ấy mở ra chuyện tôn trọng người khác một cách tự nhiên. Trò đóng vai bằng bóng đèn pin trên tường, nhiều bạn nhỏ cùng làm một động tác, cũng là cách cho trẻ chạm vào ý tưởng phân thân mà an toàn.

Với người viết truyện, có ba câu nên trả lời trước khi cho nhân vật phân thân. Bản sao có ý nghĩ riêng không. Thông tin đi về bản gốc lúc nào và bằng đường nào. Điều gì xảy ra khi bản sao chết. Ba câu này quyết định gần hết các tình huống về sau. Nếu bạn muốn năng lực có màu Việt, có thể lấy cảm hứng từ hình ảnh cái bóng trong truyện Chuyện người con gái Nam Xương: người cha chỉ vào cái bóng trên vách để dỗ con, và chính cái bóng ấy gây ra bi kịch. Một năng lực phân thân dựa vào bóng, không thể nói, chỉ bắt chước, mang theo sẵn một nỗi buồn rất riêng.

Câu hỏi thường gặp

Phân thân và biến hình khác nhau thế nào?

Biến hình là một người đổi hình dạng, trước sau vẫn chỉ có một thân thể. Phân thân là một người thành nhiều người cùng lúc, mỗi bản đứng ở chỗ khác. Hai năng lực hay đi chung trong truyện thần tiên, nhưng giới hạn và cách dùng hoàn toàn khác.

Bản phân thân trong manga có nhớ được những gì nó trải qua không?

Tuỳ hệ năng lực của từng bộ truyện. Có bộ cho ký ức của bản sao dồn về bản gốc khi tan đi, có bộ coi bản sao chỉ là hình chiếu không có ký ức. Người viết phải chọn một luật và giữ nhất quán, nếu không độc giả sẽ thấy truyện tiện đâu dùng đó.

Nhân bản vô tính có tạo ra phân thân thật không?

Không. Con vật nhân bản vô tính mang bộ gen giống con gốc nhưng sinh ra như một con non, lớn lên riêng, không có ký ức hay kinh nghiệm của con gốc. Về bản chất nó giống một người em sinh đôi trẻ hơn nhiều tuổi chứ không phải bản sao.

Người song trùng trong truyền thuyết có thật không?

Không có bằng chứng nào cho thấy tồn tại một người giống hệt mình theo nghĩa truyền thuyết. Việc gặp người lạ có khuôn mặt rất giống mình thì có xảy ra, vì khuôn mặt người có nhiều nét lặp lại, nhưng đó là hai người khác nhau hoàn toàn.

Có nên để nhân vật chính có năng lực phân thân không giới hạn?

Không nên. Năng lực nhân bản không giới hạn làm mọi xung đột trở nên dễ giải và độc giả mất cảm giác hồi hộp. Hãy chọn một hai giới hạn rõ ràng như chia sức, dội ngược vết thương hay khoảng cách, và để nhân vật phải trả giá thật khi dùng quá tay.

Làm sao kể chuyện phân thân cho trẻ nhỏ mà vẫn có ý nghĩa?

Có thể hỏi trẻ sẽ nhờ bản sao làm gì, rồi hỏi tiếp nếu bản sao cũng có cảm xúc thì con đối xử với nó thế nào. Từ một ý tưởng vui, câu chuyện dẫn sang việc biết tôn trọng người khác, kể cả người giống hệt mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138