QuyenNang.comQuyền Năng
Biến hình, phân thân, triệu hồi

Nhập hồn và hoán đổi thân xác: năng lực sống trong cơ thể người khác

Nhập hồn là năng lực đưa ý thức vào cơ thể khác, hoán đổi thân xác là hai người đổi chỗ: Hồn Trương Ba, các kiểu nhập hồn, cái giá và thí nghiệm ảo giác cơ thể.

Two teenagers seen from behind sitting back to back on a school courtyard bench under a flame tree, one slumped as if asleep, late afternoon gold light, medium shot

Nhập hồn là năng lực đưa ý thức của mình vào một cơ thể khác — người, con vật hay đồ vật — để điều khiển nó; hoán đổi thân xác là trường hợp hai người đổi chỗ cho nhau, mỗi người tỉnh dậy trong cơ thể của người kia. Hai năng lực này khác điều khiển tâm trí ở chỗ nhân vật không ra lệnh từ xa mà thật sự ở bên trong, nhìn bằng mắt, cảm nhận bằng da của cơ thể mới.

Ở Việt Nam, câu chuyện quen thuộc nhất về đề tài này là Hồn Trương Ba, da hàng thịt. Trên thế giới, phim hoán đổi thân xác giữa mẹ và con, giữa hai người lạ, đã thành một dòng phim riêng. Bài này giải thích các kiểu nhập hồn trong truyện, cái giá mà nhân vật thường phải trả, cách phân biệt chuyện hư cấu với nghi lễ tín ngưỡng có thật, và điều khoa học khám phá được về cảm giác sở hữu cơ thể.

Hồn Trương Ba, da hàng thịt: câu chuyện Việt về hồn và xác

Truyện dân gian kể rằng Trương Ba là người đánh cờ giỏi, được một vị tiên cờ quý mến. Trương Ba chết, vị tiên xin cho hồn ông trở về, nhưng xác đã hỏng nên hồn được nhập vào xác anh hàng thịt vừa mất. Hai bà vợ cùng nhận chồng, phải đưa nhau lên quan. Trong dị bản phổ biến, quan thử bằng cách bắt mổ lợn và đánh cờ, ai đánh cờ giỏi thì là Trương Ba. Truyện dân gian vì thế khép lại như một câu đố vui về cách nhận ra con người thật.

Nhà viết kịch Lưu Quang Vũ dựa vào truyện này viết vở kịch cùng tên, đẩy câu chuyện sang một hướng sâu hơn: sống lâu trong xác anh hàng thịt, hồn Trương Ba dần bị những ham muốn của thân xác lấn át, trở nên thô lỗ với chính người thân. Cuối cùng ông chọn rời bỏ thân xác ấy, chấp nhận cái chết để được là mình. Câu nói nổi tiếng của vở kịch về việc không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo đã đi vào nhiều bài giảng văn.

Hai phiên bản này cho người viết hai bài học. Bản dân gian coi linh hồn là phần quyết định con người. Bản kịch hỏi ngược lại: thân xác có thay đổi linh hồn không. Gần như mọi truyện nhập hồn hay hoán đổi thân xác về sau đều đứng ở một trong hai phía này.

Các kiểu nhập hồn và hoán đổi trong truyện, phim

Truyện tranh, tiểu thuyết và phim đã phát triển năng lực này thành nhiều dạng. Mỗi dạng kéo theo những câu hỏi khác nhau về đạo đức và giới hạn.

  • Hoán đổi ngẫu nhiên: hai người va vào nhau, ăn một món lạ hay ước cùng lúc rồi tỉnh dậy trong thân người kia. Dòng phim gia đình hay dùng kiểu này để cha mẹ và con cái hiểu nhau hơn.
  • Hoán đổi xuyên khoảng cách: hai người chưa từng gặp, ở hai nơi khác nhau, đổi thân trong giấc ngủ. Một bộ phim hoạt hình Nhật Bản rất được yêu thích đã dùng mô-típ này để kể chuyện tình.
  • Nhập hồn tạm thời: nhân vật rời cơ thể mình, nhập vào người khác trong ít phút. Thân xác gốc nằm bất động, dễ bị tổn thương trong lúc vắng chủ.
  • Nhập vào động vật: ý thức đi vào một con chim để bay xem địa hình, một con mèo để nghe lén. Kiểu này gần với nhìn qua mắt thú trong truyện phù thuỷ.
  • Nhập vào đồ vật: hồn trú trong một con búp bê, một thanh kiếm, một bức tranh. Thường là truyện kinh dị hoặc truyện về lời nguyền.
  • Chiếm xác vĩnh viễn: phản diện đuổi chủ nhân ra để sống mãi trong những thân xác mới. Đây là hình mẫu của kẻ ác muốn bất tử.

Ranh giới giữa nhập hồn và điều khiển tâm trí nằm ở chỗ người bị nhập còn ý thức hay không. Nếu chủ nhân cơ thể vẫn tỉnh và bị trói ở một góc, truyện có thêm một nhân vật đang đấu tranh từ bên trong, và đó thường là những cảnh mạnh nhất.

Cái giá và giới hạn của người nhập hồn

Một nhân vật có thể nhảy vào bất cứ ai sẽ phá hỏng mọi bí mật trong truyện. Các tác giả thường đặt một vài giới hạn sau, và mỗi giới hạn mở ra một kiểu tình huống riêng.

Giới hạnVí dụ trong truyệnTình huống tạo ra
Thân xác gốc vô chủCơ thể nằm bất động, không ai canhPhải tìm chỗ an toàn trước khi nhập, kẻ thù tấn công thân xác gốc
Thời gian có hạnỞ quá lâu thì không về đượcĐồng hồ đếm ngược, phải hoàn thành việc trước giờ
Thân mới có thói quen riêngCơ bắp, phản xạ, cơn thèm của chủ cũ vẫn cònNhân vật bị thay đổi dần, giống hồn Trương Ba
Không dùng được năng lực cũNăng lực gắn với thân thể gốcPhải tồn tại bằng khả năng của người bình thường
Cần đồng ý hoặc cần lúc yếuChỉ nhập được khi người kia ngủ, mê hoặc mở lòngĐặt ra câu hỏi đạo đức về sự cho phép
Ký ức hai người lẫn vào nhauVề lại thân cũ vẫn mang nỗi nhớ của người kiaTruyện tình, truyện về thấu hiểu

Giới hạn cần đồng ý là lựa chọn đáng cân nhắc nhất cho nhân vật chính diện. Nó biến năng lực thành một câu hỏi về quyền với cơ thể của người khác, một chủ đề nghiêm túc mà truyện cho thiếu niên có thể chạm vào một cách nhẹ nhàng.

Phân biệt hư cấu với nghi lễ tín ngưỡng

Nhiều nền văn hoá có nghi lễ trong đó người hành lễ được tin là tiếp nhận một vị thần hay một vong linh. Ở Việt Nam, nghi lễ hầu đồng thuộc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2016. Trong nghi lễ, người hầu đồng thay trang phục, múa theo tiếng hát văn để thể hiện các giá đồng của những vị thánh khác nhau. Đây là một thực hành văn hoá, nghệ thuật trình diễn và niềm tin của cộng đồng, cần được nhìn với sự tôn trọng.

Năng lực nhập hồn trong truyện là một khái niệm khác hẳn: nó là hư cấu, có luật do tác giả đặt ra, phục vụ câu chuyện. Không nên lấy hình ảnh hầu đồng để gán cho phản diện hay biến nghi lễ thành cảnh rùng rợn, vì điều đó làm tổn thương những người đang gìn giữ nó. Nếu muốn đưa nghi lễ vào truyện, cách tốt là tìm hiểu kỹ, viết như người đứng xem với lòng kính trọng, không gán cho nó những năng lực siêu nhiên mà người hành lễ không hề nhận.

Một điều cũng cần nói rõ: ngoài đời, khi một người thân bỗng nói rằng có ai khác đang điều khiển cơ thể họ, hoặc thay đổi tính cách đột ngột, đó là lúc cần đưa họ đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần để được khám, không phải lúc tìm cách giải thích bằng truyện.

Góc khoa học: não có thể bị lừa về việc mình ở trong cơ thể nào

Không có bằng chứng nào cho thấy ý thức có thể rời khỏi não và đi vào cơ thể khác. Nhưng khoa học thần kinh phát hiện cảm giác cơ thể này là của mình không cố định như người ta nghĩ. Thí nghiệm nổi tiếng nhất là ảo giác bàn tay cao su: người tham gia đặt tay thật sau tấm chắn, trước mặt là một bàn tay giả. Người làm thí nghiệm vuốt cùng lúc lên cả hai bằng cọ. Sau một lúc, nhiều người bắt đầu cảm thấy bàn tay giả là tay mình, và giật mình khi nó bị đe doạ.

Các nhóm nghiên cứu ở châu Âu đã mở rộng ý tưởng này bằng kính thực tế ảo. Người tham gia nhìn qua camera gắn trên đầu một người khác hoặc một hình nộm, kèm theo những cú chạm đồng bộ, và báo lại cảm giác như mình đang ở trong cơ thể ấy, kể cả khi bắt tay chính mình. Đây là ảo giác về cảm nhận, ý thức không đi đâu cả, nhưng nó cho thấy não xây cảm giác sở hữu cơ thể từ việc khớp các tín hiệu nhìn và chạm.

Những thí nghiệm này đang được dùng để giúp người bị cụt chi làm quen với tay chân giả, và để nghiên cứu sự đồng cảm. Một người đứng trong cơ thể ảo của người khác, dù chỉ ít phút, có thể thay đổi cách nghĩ về họ. Đó có lẽ là phần có thật duy nhất của giấc mơ hoán đổi thân xác: hiểu người khác bằng cách đứng ở vị trí của họ.

Viết truyện hoán đổi thân xác cho tinh tế

Phần hài nhất của truyện hoán đổi thường là những ngày đầu: không quen giày cao gót, không biết pha trà theo cách của bố, nói giọng không khớp với khuôn mặt. Nhưng phần ở lại trong lòng người đọc lại là nửa sau, khi mỗi người bắt đầu nhìn thấy gánh nặng của người kia. Muốn truyện có chiều sâu, hãy chọn hai nhân vật có một hiểu lầm thật, và để việc hoán đổi buộc họ phải giải quyết hiểu lầm ấy.

Cần đặt sẵn luật cho những thứ gắn với thân thể: kỹ năng vận động, giọng nói, chữ viết, thói quen ăn uống đi theo thân hay theo hồn. Lưu Quang Vũ cho thói quen đi theo thân, và đó là điều làm vở kịch ám ảnh. Bạn có thể chọn ngược lại, nhưng phải giữ nhất quán.

Khi viết về nhập hồn có chủ đích, đừng lướt qua vấn đề đồng ý. Nhân vật chính dùng cơ thể người khác mà không hỏi, dù vì mục đích tốt, vẫn là một hành động xâm phạm. Truyện có thể để nhân vật làm vậy, miễn là nó nhận ra và phải đối mặt với hệ quả. Với các bạn nhỏ, có thể biến đề tài này thành câu hỏi đơn giản: nếu một ngày con đổi chỗ cho mẹ, con nghĩ việc gì của mẹ là khó nhất.

Câu hỏi thường gặp

Nhập hồn khác điều khiển tâm trí như thế nào?

Điều khiển tâm trí là ra lệnh cho người khác từ bên ngoài, ý thức người điều khiển vẫn ở trong cơ thể mình. Nhập hồn là ý thức thật sự đi vào cơ thể khác, nhìn và cảm nhận bằng các giác quan của cơ thể đó, trong khi thân xác gốc thường bị bỏ trống.

Truyện Hồn Trương Ba da hàng thịt có mấy phiên bản?

Có truyện dân gian và vở kịch của Lưu Quang Vũ dựa trên truyện ấy. Bản dân gian kết bằng phép thử đánh cờ để nhận ra Trương Ba. Bản kịch đi xa hơn, để hồn Trương Ba bị thân xác lấn át rồi chọn rời đi để được sống là chính mình.

Hầu đồng có phải là nhập hồn như trong truyện không?

Không nên đánh đồng. Hầu đồng là nghi lễ thuộc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, một di sản văn hoá được UNESCO ghi danh, mang giá trị nghệ thuật và niềm tin cộng đồng. Năng lực nhập hồn trong truyện là hư cấu với luật do tác giả đặt ra.

Ảo giác bàn tay cao su là gì?

Đây là thí nghiệm trong đó người tham gia nhìn một bàn tay giả được vuốt bằng cọ cùng lúc với bàn tay thật bị che khuất. Sau một lúc nhiều người cảm thấy tay giả là của mình. Thí nghiệm cho thấy cảm giác sở hữu cơ thể do não dựng lên từ thị giác và xúc giác.

Có cách nào hoán đổi thân xác thật không?

Không có. Ý thức gắn liền với hoạt động của não, chưa có bằng chứng nào cho thấy nó có thể chuyển sang cơ thể khác. Kính thực tế ảo chỉ tạo được ảo giác ngắn về việc ở trong cơ thể người khác, ý thức thật vẫn ở nguyên chỗ cũ.

Viết truyện hoán đổi thân xác nên bắt đầu từ đâu?

Nên bắt đầu từ hai nhân vật có một hiểu lầm hay xung đột thật với nhau, sau đó quyết định luật: thói quen, kỹ năng, giọng nói đi theo thân hay theo hồn. Việc hoán đổi khi ấy trở thành công cụ để họ hiểu nhau, không chỉ là chuỗi tình huống gây cười.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138