QuyenNang.comQuyền Năng
Năng lực thể chất

Năng lực co giãn cơ thể: từ yêu quái dài cổ tới cánh tay cao su trong truyện tranh

Co giãn cơ thể là gì: rokurokubi, nước Trường Tý, Plastic Man, Mister Fantastic, cậu bé cao su; giới hạn của xương, dây thần kinh và vì sao bạch tuộc lách qua khe hẹp.

Silhouette of a young acrobat stretching one arm far forward on a dim circus stage in Đắk Lắk, long shadow on canvas wall, warm orange spotlight, indigo haze

Năng lực co giãn cơ thể là năng lực hư cấu cho phép nhân vật kéo dài, uốn cong, nén hoặc nặn lại thân thể như cao su hay đất sét: vươn tay qua cả con phố, cuộn mình làm tấm lưới, lách qua khe cửa. Trong thần thoại, năng lực này hiếm và thường đáng sợ; phải tới truyện tranh thế kỷ 20 nó mới trở thành năng lực của người hùng, và của những nhân vật hài hước nhất.

Bài này phân biệt các kiểu co giãn, điểm qua những hình ảnh dài cổ, dài tay trong truyện cổ phương Đông, kể cách truyện tranh và phim biến cơ thể dẻo thành phong cách riêng, rồi xem khoa học nói gì về xương, dây thần kinh và loài bạch tuộc. Cuối bài có lời dặn cho các bạn nhỏ thích uốn dẻo.

Co giãn cơ thể gồm những kiểu nào

Chữ "co giãn" trong từ điển năng lực thực ra bao trùm vài khả năng khác nhau. Tách chúng ra giúp hiểu vì sao hai nhân vật cùng "dẻo" lại đánh nhau theo hai lối hoàn toàn khác.

Kiểu co giãnNhân vật làm được gìĐiểm mạnh trong cảnh hành độngĐiểm yếu hay gặp
Kéo dài chiVươn tay, chân, cổ ra xa gấp nhiều lầnĐánh từ xa, tóm vật ở xaChi càng dài càng mảnh, dễ bị kẹp, bị buộc
Cơ thể đàn hồiBị đánh thì lõm vào rồi bật lạiChịu đòn va đập, bật ngược lựcVật sắc, lửa, lạnh làm giòn
Nặn hìnhBiến thân thành dù, lưới, lò xo, quả bóngCứu người rơi, bắt nhiều mục tiêu một lúcGiữ hình lâu thì mỏi, mất tập trung là trả về dáng cũ
Nén và láchÉp thân qua khe cửa, ống nướcĐột nhập, trốn thoátPhần cứng như răng, xương sọ không nén được
Phình toThổi phồng một phần cơ thểLàm khiên, làm đệm đỡThành mục tiêu lớn, chậm chạp

Phần lớn nhân vật co giãn trong truyện có cùng lúc ba bốn kiểu ở bảng trên, nhưng người viết giỏi thường cho nhân vật một kiểu "sở trường" và vài kiểu dùng gượng. Điều đó làm cảnh hành động có nhịp: người đọc biết nhân vật mạnh nhất ở đâu, và hồi hộp khi họ buộc phải dùng tới thứ mình kém. Một mẹo khác là giữ nguyên khối lượng cơ thể: tay kéo dài mười mét thì phải mảnh như sợi dây, và chính sự mảnh ấy là điểm yếu tự nhiên.

Thân thể dài ra trong truyện cổ và thần thoại

Rokurokubi – Nhật Bản. Trong truyện yêu quái Nhật Bản, rokurokubi là người trông bình thường ban ngày, nhưng đêm xuống thì chiếc cổ dài ra ngoằn ngoèo, đưa đầu đi khắp nhà. Có dị bản nói người ấy không hề biết mình như vậy, chỉ thấy mệt khi tỉnh dậy. Đây là ví dụ cổ của co giãn được kể như điều kỳ quái chứ không phải năng lực đáng mơ ước.

Nước Trường Tý – Trung Hoa. Sách Sơn Hải Kinh, tập hợp những ghi chép địa lý và kỳ vật thời cổ, có nhắc tới một xứ người tay rất dài, đứng trên bờ thò tay xuống nước bắt cá. Các bản minh hoạ đời sau thường vẽ họ với cánh tay dài quá đầu gối. Ở đây đôi tay dài là đặc điểm của cả một dân tộc tưởng tượng, gắn với cách mưu sinh.

Cái đuôi Hanuman dài mãi – Ấn Độ. Trong nhiều bản kể sử thi Ramayana, khi bị bắt ở thành Lanka, Hanuman bị quân của Ravana quấn vải tẩm dầu vào đuôi để đốt. Một số dị bản kể chiếc đuôi cứ dài thêm mãi, quấn bao nhiêu vải cũng không đủ. Khi lửa bén, Hanuman nhảy khắp mái nhà, đốt cháy thành. Chi tiết này được kể với giọng hào hùng, và Hanuman vẫn được nhiều người kính trọng.

Cú Chulainn – Ireland. Truyện cổ Ireland kể người anh hùng Cú Chulainn khi nổi cơn chiến đấu thì thân thể vặn xoắn bên trong lớp da, cơ bắp phồng lên, gương mặt biến dạng. Đây không hẳn là co giãn theo nghĩa truyện tranh, nhưng là một hình ảnh cổ về cơ thể đổi hình vì sức mạnh dâng trào.

Gậy Như Ý – Trung Hoa. Tây Du Ký có cây gậy dài ngắn tuỳ ý của Tôn Ngộ Không. Năng lực ở đây nằm trong đồ vật chứ không ở thân thể, nhưng ý tưởng "dài ra, ngắn lại theo lệnh" về sau ảnh hưởng tới không ít nhân vật truyện tranh châu Á.

Truyện tranh và phim: từ nhân vật hài tới thủ lĩnh nhóm

Nhân vật co giãn nổi tiếng sớm nhất của truyện tranh Mỹ là Plastic Man, do Jack Cole sáng tạo, ra mắt năm 1941. Anh vốn là một tay trộm bị hoá chất đổ lên người, rồi đổi đời làm người tốt. Truyện của Plastic Man nổi tiếng vì chất hài: nhân vật biến thành cái ấm, cái ghế, cái lò xo, những khung tranh vẽ anh kéo dài qua cả trang giấy. Tới nay, nhiều người vẫn xem anh là hình mẫu cho thấy co giãn hợp nhất với giọng vui nhộn.

Năm 1961, Stan Lee và Jack Kirby đưa ra Mister Fantastic, thủ lĩnh nhóm Fantastic Four, nhận năng lực sau chuyến bay vào vũ trụ bị nhiễm tia vũ trụ. Điều thú vị là nhân vật dẻo nhất nhóm lại được viết như nhà khoa học nghiêm túc nhất. Cơ thể co giãn ở đây trở thành ẩn dụ cho một đầu óc linh hoạt, nhưng cũng cho một người "vươn" vào mọi việc mà quên những người bên cạnh.

Ở Nhật Bản, manga One Piece của Oda Eiichiro, bắt đầu năm 1997, có cậu thuyền trưởng ăn trái ác quỷ và có cơ thể cao su. Truyện dùng năng lực này rất sáng tạo: kéo tay ra sau để lấy đà như dây ná, phồng người lên đỡ đạn, và cài thêm điểm yếu chung của người ăn trái ác quỷ là không bơi được. Phim hoạt hình gia đình siêu nhân năm 2004 lại có bà mẹ co giãn, dùng năng lực để ôm trọn cả nhà khi gặp nguy, một hình ảnh vừa hài vừa ấm áp.

Giới hạn và cái giá: những luật làm năng lực dẻo trở nên đáng tin

Giới hạn chiều dài. Nhân vật vươn được bao xa phải có con số, dù chỉ trong đầu người viết. Vươn quá giới hạn thì đau, rách, hoặc mất cảm giác ở đầu chi. Một khi người đọc biết con số ấy, mỗi lần nhân vật vươn gần tới mức đó là một lần căng thẳng.

Mảnh thì yếu. Giữ nguyên khối lượng có nghĩa là càng dài càng mảnh. Một sợi tay dài như dây thừng có thể bị thắt nút, bị cửa kẹp, bị buộc vào cột. Rất nhiều cảnh hay của các nhân vật dẻo đến từ chính khoảnh khắc họ bị trói bằng thân thể của mình.

Kẻ thù tự nhiên. Cao su sợ vật sắc và nhiệt độ thấp làm giòn. Nhân vật đất sét sợ khô, sợ lửa nung cứng. Gắn năng lực với một chất liệu cụ thể là cách nhanh nhất để có điểm yếu hợp lý.

Cái giá về hình ảnh bản thân. Một người có thể biến thành bất cứ hình gì đôi khi không còn biết đâu là dáng thật của mình. Nhiều tác giả khai thác cảm giác lạc lõng ấy, hoặc nỗi ngại ngùng khi người khác nhìn cơ thể mình như món đồ chơi.

Sức lực. Giữ cơ thể ở hình dạng lạ lâu cũng mỏi như giữ một tư thế khó. Nhân vật căng mình làm lưới đỡ người rơi chỉ trụ được vài phút, đủ để tạo hạn giờ cho cảnh cứu nạn.

Khoa học: cơ thể người dẻo tới đâu, và bài học từ bạch tuộc

Cơ thể người có những mô đàn hồi thật: da chứa sợi đàn hồi và sợi keo giúp nó giãn ra rồi co về, gân và dây chằng chịu kéo khá tốt. Một số người bẩm sinh có khớp linh hoạt hơn mức thường, và nghệ sĩ uốn dẻo luyện tập nhiều năm có thể gập người theo những tư thế khiến khán giả nín thở. Nhưng đó là khớp xoay rộng hơn, không phải xương dài ra. Xương không co giãn; một cánh tay chỉ dài thêm được nếu xương gãy hoặc khớp trật, và cả hai đều là chấn thương.

Bộ phận khó kéo dài nhất có lẽ là dây thần kinh và mạch máu. Các nghiên cứu y khoa về chấn thương cho thấy dây thần kinh chỉ chịu được một mức kéo giãn khá nhỏ trước khi bị tổn thương, mất cảm giác. Vì vậy một nhân vật co giãn trong truyện thực chất phải có cơ thể khác hoàn toàn người thường, từ xương tới hệ thần kinh, chứ không chỉ là "da dẻo hơn".

Thiên nhiên có một bậc thầy về lách khe là bạch tuộc. Không có bộ xương cứng, phần cứng duy nhất là cái mỏ, nên bạch tuộc có thể lách qua khe hở chỉ lớn hơn mỏ một chút. Chúng còn đổi hình dáng để ngụy trang. Một chi tiết vật lý nhỏ mà nhiều người tự thử được: kéo căng nhanh một dây chun to rồi áp lên môi sẽ thấy hơi ấm lên, vì cao su toả nhiệt khi bị kéo giãn. Người viết truyện tinh ý có thể dùng ngay chi tiết ấy: nhân vật cao su vươn dài liên tục sẽ nóng người lên.

Viết nhân vật co giãn: năm bước để năng lực không biến thành "phép gì cũng được"

Năng lực dẻo dễ thành chìa khoá mở mọi cánh cửa nếu người viết không đặt luật từ đầu. Một cách làm gọn:

  1. Chọn chất liệu tưởng tượng: cao su, đất sét, chất lỏng sệt hay mô sống đặc biệt. Chất liệu quyết định điểm yếu, như cao su sợ lạnh và vật nhọn, đất sét sợ khô.
  2. Đặt chiều dài và thời gian tối đa, rồi ghi lại để không vô tình phá luật ở chương sau.
  3. Quyết định có giữ khối lượng hay không. Giữ khối lượng thì càng dài càng mảnh; không giữ thì phải giải thích phần thân thêm vào lấy từ đâu.
  4. Cho nhân vật một lối đánh riêng dựa trên vật lý của chất liệu: lấy đà như dây ná, bật lại như lò xo, quấn như dây leo.
  5. Tìm cái giá về cảm xúc: ngại ngùng, lạc lõng, bị trêu là quái vật, hoặc sợ một ngày không còn nhớ dáng thật của mình.

Ví dụ giả định: một cô bé ở làng gốm ven sông có thân thể mềm như đất sét ướt, nặn được tay thành chiếc thang cứu người bị lũ cuốn, nhưng phơi nắng lâu thì khô cứng, nứt nẻ và đau đớn. Chỉ một luật nhỏ ấy đã cho câu chuyện cả mùa lũ lẫn mùa nắng, mỗi mùa một kiểu thử thách khác nhau.

Lời dặn cho các bạn nhỏ thích uốn dẻo

Nhân vật co giãn trong truyện vươn tay qua cả căn phòng mà không đau, nhưng cơ thể thật của chúng ta không như vậy. Các bạn nhỏ đừng tự bẻ ngón tay, vặn khớp, kéo tay chân bạn bè hay nhờ người khác kéo mình để "dài ra". Khớp bị kéo quá mức có thể trật, dây chằng có thể rách, và có những chấn thương để lại đau lâu dài.

Nếu thích uốn dẻo, múa hay xiếc, cách đúng là học ở lớp có người hướng dẫn, khởi động kỹ, tăng độ khó từ từ và dừng ngay khi thấy đau nhói. Nghệ sĩ xiếc trông như không có xương thật ra đã tập luyện nhiều năm, có thầy kèm từng động tác. Cũng đừng chui vào khe hẹp, ống cống, gầm giường chật để thử "lách như bạch tuộc", vì có thể bị kẹt và khó thở. Truyện để đọc và tưởng tượng; còn cơ thể thật thì cần được chăm sóc nhẹ nhàng.

Câu hỏi thường gặp

Nhân vật co giãn đầu tiên trong truyện tranh là ai?

Plastic Man, do Jack Cole sáng tạo và ra mắt năm 1941, thường được nhắc tới như nhân vật co giãn nổi tiếng sớm nhất của truyện tranh Mỹ. Trước đó, hình ảnh thân thể dài ra đã có trong truyện cổ, như yêu quái dài cổ rokurokubi của Nhật Bản.

Rokurokubi là gì?

Đó là một loại yêu quái trong truyện dân gian Nhật Bản, ban ngày trông như người thường, ban đêm thì cổ dài ra rất xa, đưa đầu đi lang thang. Có nhiều dị bản khác nhau, có bản kể người đó không hề biết mình là rokurokubi.

Con người có thể kéo dài tay chân không?

Không. Xương không co giãn, còn dây thần kinh và mạch máu chỉ chịu được mức kéo rất nhỏ trước khi bị tổn thương. Nghệ sĩ uốn dẻo trông như dài người ra là nhờ khớp linh hoạt và tập luyện lâu năm, không phải xương dài thêm.

Vì sao bạch tuộc lách được qua khe rất hẹp?

Bạch tuộc không có bộ xương cứng, phần cứng duy nhất trên thân là cái mỏ. Vì vậy chúng ép được cơ thể mềm qua những khe chỉ lớn hơn mỏ một chút. Đây là một trong những ví dụ đẹp nhất về cơ thể co giãn có thật trong tự nhiên.

Năng lực co giãn hay có những điểm yếu nào trong truyện?

Các điểm yếu hay gặp là vật sắc, nhiệt độ quá lạnh làm giòn, lửa làm khô cứng, bị trói hoặc kẹp khi chi kéo quá dài, và mệt khi giữ hình dạng lạ lâu. Nhiều tác giả còn thêm điểm yếu riêng như không bơi được.

Trẻ em tập uốn dẻo có an toàn không?

Tập ở lớp múa, thể dục dụng cụ hay xiếc có người hướng dẫn, khởi động kỹ và tăng dần độ khó thì thường an toàn. Điều nguy hiểm là tự bẻ khớp, kéo tay chân nhau hoặc gắng gập người khi thấy đau, vì dễ gây trật khớp và rách dây chằng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138