QuyenNang.comQuyền Năng
Biến hình, phân thân, triệu hồi

Biến thân trong phim siêu nhân và anime: vì sao cảnh biến hình thành nghi thức

Biến thân là năng lực đổi từ người thường sang dạng chiến binh nhờ vật phẩm, câu hô, tư thế: gốc phim đặc tả Nhật Bản, anime thiếu nữ phép thuật, lý do có nghi thức.

A small boy seen from behind striking a heroic pose on a living room rug at dusk, a towel tied as a cape, television glow on the wall, wide shot

Biến thân là năng lực một người bình thường chuyển sang dạng chiến binh có sức mạnh, áo giáp hay trang phục riêng, thường nhờ một vật phẩm, một câu hô và một tư thế, rồi trở lại làm người thường khi xong việc. Người Nhật gọi là henshin, nghĩa đen là biến thân. Khác với biến hình thành thú hay thành người khác, biến thân giữ nguyên con người bên trong và chỉ khoác thêm một lớp sức mạnh.

Trẻ em Việt Nam nhiều thế hệ quen với hình ảnh này qua những bộ phim siêu nhân lồng tiếng và những phim hoạt hình thiếu nữ phép thuật. Điều ai cũng nhớ không phải trận đánh mà là cảnh biến thân: tiếng hô, ánh sáng, từng món trang phục hiện ra. Bài này giải thích nguồn gốc của nghi thức ấy trong phim đặc tả Nhật Bản, cấu trúc của một cảnh biến thân, vì sao phim lặp lại nó tập nào cũng như tập nào, và điều tâm lý học nói về sức mạnh của trang phục.

Gốc của biến thân: phim đặc tả Nhật Bản từ thập niên sáu mươi

Phim đặc tả, tiếng Nhật là tokusatsu, là dòng phim người đóng dùng nhiều kỹ xảo, mô hình thu nhỏ và trang phục quái vật. Năm 1966, loạt phim Ultraman ra đời với hình ảnh một chàng trai giơ cao một vật phát sáng rồi hoá thành người khổng lồ từ vũ trụ. Năm 1971, loạt Kamen Rider của Ishinomori Shotaro đưa vào tư thế biến thân và tiếng hô, hai yếu tố về sau trở thành chuẩn mực. Năm 1975, dòng phim đội năm chiến binh mặc đồ năm màu ra đời và kéo dài tới tận nay, mỗi năm một đội mới.

Ở Việt Nam, những phim đội chiến binh năm màu được biết đến rộng rãi dưới cái tên chung là phim siêu nhân, qua các bản lồng tiếng phát hành trên băng đĩa và truyền hình. Nhiều người lớn hôm nay vẫn nhớ cảnh cả nhóm bạn trong xóm chia nhau làm siêu nhân đỏ, siêu nhân xanh, đứng thành hàng làm tư thế biến thân.

Song song với phim người đóng, anime thiếu nữ phép thuật cũng phát triển cảnh biến thân riêng: cô bé cầm cây trượng hoặc chiếc trâm cài, hô một câu, rồi trang phục hiện ra từng phần trong ánh sáng lấp lánh. Hai dòng phim, một cho bé trai một cho bé gái theo cách nhà sản xuất từng nghĩ, cùng biến cảnh biến thân thành phần được chờ đợi nhất mỗi tập.

Cấu trúc một cảnh biến thân: năm phần gần như phim nào cũng có

Xem nhiều phim sẽ thấy cảnh biến thân được xây theo một khuôn khá ổn định. Năm phần dưới đây có thể thay đổi thứ tự hoặc gộp lại, nhưng hiếm khi thiếu hẳn phần nào.

PhầnTrên màn hìnhÝ nghĩa với người xem
Vật kích hoạtThắt lưng, đồng hồ, chiếc trâm, cây bút, một chiếc điện thoại đặc biệtSức mạnh có nguồn rõ ràng, mất vật là không biến được
Câu hôMột từ hay một câu ngắn, hô toKhoảnh khắc nhân vật quyết định chiến đấu
Tư thếĐộng tác tay chân riêng của từng nhân vậtDễ bắt chước, thành dấu hiệu nhận diện
Hiệu ứng chuyển đổiÁnh sáng, nhạc, trang phục hiện ra từng phầnRanh giới giữa người thường và chiến binh
Ra mắtĐứng tạo dáng, giới thiệu tên, có khi kèm vụ nổ phía sauKhẳng định danh tính mới trước kẻ thù

Năm phần này giống một nghi lễ theo nghĩa nhân học: có vật thiêng, có lời, có động tác, có sự chuyển trạng thái. Không phải ngẫu nhiên mà người xem thấy nó trang trọng dù biết trước từng giây. Nghi thức càng ổn định thì khán giả càng dễ thuộc, và càng dễ đóng vai theo. Khi một phim muốn báo hiệu nhân vật đã lên một bậc sức mạnh mới, cách thường dùng là thay đổi chính nghi thức: thêm một món vật kích hoạt, đổi câu hô, đổi màu ánh sáng. Người xem chỉ cần thấy nghi thức khác đi là hiểu có chuyện lớn sắp xảy ra.

Vì sao phim lặp lại cảnh biến thân tập nào cũng như tập nào

Lý do sản xuất. Với phim hoạt hình, một cảnh biến thân vẽ công phu có thể dùng lại ở mọi tập, giúp tiết kiệm công vẽ và thời gian. Giới làm anime gọi những đoạn dùng lại này là cảnh ngân hàng. Với phim người đóng, cảnh biến thân dựng sẵn cũng dễ ghép vào nhiều tập.

Lý do kể chuyện. Cảnh biến thân chia tập phim làm hai nửa: trước là đời thường, sau là chiến đấu. Khán giả nhỏ tuổi nhờ đó biết câu chuyện đang chuyển sang phần cao trào, giống như tiếng trống báo hiệu trong một vở chèo.

Lý do cảm xúc. Trẻ em thích sự lặp lại vì nó cho cảm giác an toàn và làm chủ. Biết trước nhân vật sẽ hô gì, đứng thế nào, trẻ có thể hô theo, làm theo, tự thấy mình là một phần của câu chuyện.

Lý do thương mại. Vật kích hoạt xuất hiện lặp đi lặp lại là món đồ chơi mà trẻ muốn có. Không cần né tránh điều này: biết nó giúp cha mẹ hiểu vì sao con đòi đúng chiếc thắt lưng ấy, và mở lời với con rằng thích một nhân vật không có nghĩa là phải mua mọi món đồ.

Biến thân như một năng lực: luật và cái giá

Khi nhìn biến thân như một siêu năng lực, câu hỏi quen thuộc của mọi hệ năng lực lại hiện ra. Sức mạnh nằm trong vật hay trong người. Phần lớn phim chọn vật, nên những tập phim kịch tính thường xoay quanh việc vật kích hoạt bị cướp, bị hỏng, hoặc rơi vào tay kẻ xấu. Có phim cho chỉ người được chọn mới biến thân được, có phim cho ai đeo thắt lưng cũng được, và đó là nguồn của nhiều nhân vật phản diện dùng chung công nghệ.

Cái giá thường gặp là thời gian giới hạn, như người khổng lồ chỉ duy trì được dạng chiến đấu trong vài phút, và dấu hiệu cảnh báo khi sắp hết. Cái giá khác là bí mật danh tính: nhân vật phải giấu bạn bè, gia đình, sống hai cuộc đời. Một số phim dành cho tuổi lớn hơn đi xa hơn, để mỗi lần biến thân làm cơ thể người dùng tổn hại dần, hoặc làm họ mất dần ký ức.

Một câu đùa quen thuộc của khán giả là vì sao kẻ thù không tấn công lúc nhân vật đang biến thân. Các tác giả đã trả lời theo nhiều cách: ánh sáng biến thân là lá chắn, thời gian biến thân trong phim kéo dài nhưng ngoài đời chỉ một chớp mắt, hoặc đơn giản để kẻ thù thử và bị bật ra. Bản thân câu hỏi cho thấy người xem coi luật năng lực là nghiêm túc, kể cả trong phim cho trẻ nhỏ.

Góc khoa học và đời thật: trang phục có làm người ta mạnh hơn không

Ngoài đời không ai hô một tiếng rồi khoác áo giáp phát sáng, nhưng con người có những màn thay trang phục nhanh tới mức như phép. Nghệ thuật biến diện của kịch Tứ Xuyên cho diễn viên đổi mặt nạ chỉ trong một cái quay đầu, bí quyết được giữ kín trong nghề. Sân khấu ảo thuật và múa có kỹ thuật thay áo nhanh, trong đó trang phục được may sẵn nhiều lớp với khuy giật. Cảnh biến thân trên phim chính là phiên bản phóng đại của những kỹ thuật này.

Về tâm lý, có những nghiên cứu cho rằng trang phục ảnh hưởng tới cách người mặc suy nghĩ và hành động, ví dụ người mặc áo blouse được gọi là áo bác sĩ có lúc làm bài tập chú ý cẩn thận hơn. Tuy vậy các kết quả này còn được tranh luận, và một số lần làm lại không cho kết quả giống. Ý tưởng tư thế quyền lực làm cơ thể mạnh lên từng rất nổi tiếng cũng không đứng vững khi các nhóm khác kiểm tra lại phần đo hormone.

Điều chắc hơn cả là đồng phục và nghi thức giúp con người chuyển trạng thái. Lính cứu hoả mặc đồ bảo hộ, vận động viên khởi động theo một chuỗi động tác quen thuộc, nghệ sĩ hoá trang trước giờ diễn. Những việc ấy không thêm sức mạnh nhưng giúp đầu óc tập trung vào nhiệm vụ. Biến thân trên phim là hình ảnh phóng đại của một thói quen rất người.

Chơi biến thân an toàn và gợi ý cho người viết

Trẻ nhỏ đóng vai siêu nhân là chuyện đáng mừng: các con vận động, sáng tạo động tác, học cách làm người bảo vệ. Cha mẹ chỉ cần nhắc vài điều. Không nhảy từ giường tầng, ghế cao, lan can xuống để bay hay tiếp đất như trong phim, vì cảnh ấy có dây cáp và người đóng thế. Không đá, chém vào bạn thật, chỉ đánh vào không khí hoặc gối mềm. Áo choàng buộc ở cổ nên dùng loại có khuy dán dễ bung, không thắt nút chặt, để tránh vướng khi chạy nhảy.

Với người viết truyện muốn có cảnh biến thân mang màu Việt, có thể bắt đầu từ chính những nghi thức quen thuộc: thắt khăn, đội nón, buộc dây lưng của người võ sinh, hay tiếng trống hội. Câu hô bằng tiếng Việt cần ngắn, dễ hô, có thanh điệu mạnh, hai hoặc bốn tiếng thường dễ nhớ hơn một câu dài. Hình ảnh Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ là một cảnh biến thân cổ nhất của người Việt, có thể là nguồn cảm hứng, miễn là giữ giọng tôn kính với một vị được thờ ở nhiều đền.

Cuối cùng, hãy nghĩ về khoảnh khắc ngược lại: nhân vật trở về làm người thường. Cảnh cởi bỏ trang phục, mệt mỏi, trở lại với bài tập ở trường và bữa cơm gia đình thường cảm động hơn cảnh biến thân, vì nó nhắc người đọc rằng người hùng cũng là một đứa trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Biến thân khác biến hình thế nào?

Biến hình là đổi hình dạng thành người khác, con vật hay vật thể. Biến thân giữ nguyên con người bên trong, chỉ chuyển sang dạng chiến binh với trang phục và sức mạnh mới, thường nhờ một vật kích hoạt và một câu hô, rồi trở lại như cũ.

Phim đặc tả tokusatsu là gì?

Đó là dòng phim người đóng của Nhật Bản dùng nhiều kỹ xảo, mô hình thu nhỏ và trang phục quái vật. Các loạt phim người khổng lồ từ vũ trụ, chiến binh đeo mặt nạ và đội chiến binh năm màu đều thuộc dòng phim này.

Vì sao anime hay lặp lại nguyên cảnh biến thân ở mỗi tập?

Một phần vì tiết kiệm công vẽ, cảnh vẽ kỹ một lần dùng được nhiều lần. Phần khác vì cảnh lặp lại giúp khán giả nhỏ biết câu chuyện chuyển sang cao trào và có thể hô theo, làm theo nhân vật.

Trẻ em bắt chước siêu nhân có nguy hiểm không?

Đóng vai thì tốt cho vận động và trí tưởng tượng, chỉ nguy hiểm khi trẻ nhảy từ chỗ cao, đá vào bạn hay thắt áo choàng quá chặt ở cổ. Người lớn nên nhắc trẻ chỉ đánh vào không khí, chơi trên mặt phẳng và dùng áo choàng có khuy dễ bung.

Mặc trang phục đặc biệt có làm người ta tự tin hay mạnh hơn không?

Một số nghiên cứu cho rằng trang phục ảnh hưởng tới cách người mặc hành xử, nhưng kết quả còn tranh luận và không phải lần làm lại nào cũng giống. Điều chắc chắn hơn là đồng phục và nghi thức giúp con người tập trung vào việc mình sắp làm.

Có thể xem Thánh Gióng vươn vai là một cảnh biến thân không?

Có thể nhìn như vậy ở góc kể chuyện: một cậu bé ba năm không nói, nghe tiếng gọi cứu nước thì vươn vai thành tráng sĩ. Khi dùng hình ảnh này làm cảm hứng, cần giữ giọng tôn kính vì Thánh Gióng được thờ ở nhiều đền và lễ hội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138